Η είδηση θα μπορούσε να ανήκει σε αντίστοιχο κινηματογραφικό σενάριο της σειράς των γνωστών ταινιών: καρχαρίες, και μάλιστα μεγάλοι, σε απόσταση αναπνοής από μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες και τουριστικά φορτισμένες περιοχές της Ευρώπης.
Μόνο που στην περίπτωση του κόλπου της Νάπολης, η πραγματικότητα δεν έχει τίποτα από τον «τρόμο» των ταινιών «τα σαγόνια του καρχαρία» (jaw), αλλά αντίθετα, μια σπάνια ιστορία περιβαλλοντικής αισιοδοξίας.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Stazione Zoologica Anton Dohrn, καταγράφηκε μια ασυνήθιστα μεγάλη συγκέντρωση καρχαριών του είδους Hexanchus griseus (στα ελληνικά μπορούμε να το αποδώσουμε ως εξάβραγχος καρχαρίας, καθώς έχει έξι βραγχιακές σχισμές, ενώ οι περισσότεροι καρχαρίες έχουν πέντε), γνωστών ως «capopiatto», στα βαθιά νερά μεταξύ Ίσκια και Κάπρι.
Οι επιστήμονες εντόπισαν τουλάχιστον 13 διαφορετικά άτομα σε βάθος περίπου 200 μέτρων, σε μια περιοχή που μέχρι πρότινος θεωρούνταν απλώς «περαστικός σταθμός» για το είδος .
Προϊστορικοί γίγαντες από μια άλλη εποχή
Οι capopiatto δεν είναι απλώς μεγάλοι, φτάνουν ή και ξεπερνούν τα πέντε μέτρα μήκος, συγκρίσιμοι με τον λευκό καρχαρία. Ωστόσο, εκεί τελειώνει και η ομοιότητα.
Πρόκειται για είδος που δεν επιτίθεται στον άνθρωπο και ζει κυρίως σε μεγάλα βάθη, τρεφόμενο με μικρότερα ψάρια .
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εξελικτική τους ιστορία: θεωρούνται «ζωντανά απολιθώματα», με χαρακτηριστικά που έχουν παραμείνει σχεδόν αναλλοίωτα εδώ και περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για οργανισμούς που υπήρχαν πολύ πριν την εμφάνιση του ανθρώπου και που εξακολουθούν να κινούνται σιωπηλά στα βάθη της Μεσογείου.
Το παράδοξο ενός «ζωντανού» κόλπου
Η σημασία της ανακάλυψης δεν είναι απλώς επιστημονική. Είναι, κυρίως, οικολογική.
Ο κόλπος της Νάπολης συγκαταλέγεται στις πιο πολυσύχναστες θαλάσσιες περιοχές στον κόσμο, με έντονη ναυσιπλοΐα, τουρισμό και ανθρώπινη δραστηριότητα. Κι όμως, κάτω από αυτή την πίεση, φαίνεται να επιβιώνει και μάλλον να ανακάμπτει, ένα σύνθετο και λειτουργικό οικοσύστημα.
Η παρουσία μεγάλων θηρευτών, όπως οι καρχαρίες, αποτελεί βασικό δείκτη υγείας: σημαίνει ότι η τροφική αλυσίδα παραμένει ακέραιη και ότι υπάρχουν επαρκείς πληθυσμοί σε όλα τα επίπεδα της θαλάσσιας ζωής .
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, οι συγκεκριμένοι καρχαρίες ενδέχεται να παίζουν κρίσιμο ρόλο στη μεταφορά θρεπτικών στοιχείων από τα ανώτερα στρώματα προς τα βάθη, ενισχύοντας τη συνολική ισορροπία του οικοσυστήματος .
Ένα φυσικό καταφύγιο στα βάθη
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι το «γιατί εδώ».
Γιατί να συγκεντρώνεται μια τέτοια κοινότητα καρχαριών σε ένα τόσο επιβαρυμένο περιβάλλον;
Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στα ίδια τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του βυθού. Στην περιοχή μεταξύ Ίσκια και Κάπρι υπάρχουν βαθιά κοραλλιογενή οικοσυστήματα, που λειτουργούν ως φυσικά καταφύγια.
Αυτές οι δομές αποτρέπουν σε μεγάλο βαθμό την αλιεία και δημιουργούν έναν ασφαλή χώρο για τα ζώα .
Με άλλα λόγια, εκεί που ο άνθρωπος δεν μπορεί εύκολα να φτάσει, η φύση βρίσκει τον τρόπο να επιμένει.
Καμία ανησυχία από την παρουσία τους
Το βασικό μήνυμα των επιστημόνων είναι σαφές: δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για την παρουσία των καρχαριών. Αντίθετα, υπάρχει λόγος προστασίας.
Οι capopiatto θεωρούνται είδος σχεδόν απειλούμενο σε παγκόσμιο επίπεδο, κυρίως λόγω της αλιείας και της έλλειψης δεδομένων για τους πληθυσμούς τους. Η ύπαρξη μιας τόσο μεγάλης συγκέντρωσης κοντά σε αστικό κέντρο δεν είναι απλώς σπάνια, αντίθετα προσφέρει μία σπάνια επιστημονική ευκαιρία μελέτης στο φυσικό του περιβάλλον ενός αρχέγονου είδους ζωής.
Ευκαιρία για έρευνα, για προστασία, αλλά και για μια διαφορετική αφήγηση γύρω από τη θάλασσα: όχι ως χώρο κινδύνου, όπως οι ταινίες που αναφέραμε στην αρχή, αλλά ως ένα ζωντανό σύστημα που, αν του δοθεί χώρος, μπορεί να ανακάμψει.
Η ειρωνεία της επιφάνειας
Την ώρα που στην επιφάνεια του κόλπου επικρατεί η γνώριμη εικόνα: φέρι, τουριστικά σκάφη, κόσμος και λύματα, λίγες εκατοντάδες μέτρα πιο κάτω εξελίσσεται μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
Μια ιστορία επιμονής, ισορροπίας και σιωπηλής επιστροφής της ζωής.
