Τρίτη, 17 Νοεμβρίου, 2026
More

    ΠΡΟΣΦΑΤΑ

    Τι έμαθα για τη ζωή «πνίγοντας» τη μοτοσικλέτα μου…

    Απομένει μισή ώρα μέχρι το τέλος της βάρδιας μου στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών και σκέφτομαι το αύριο, ενθουσιασμένος για την ύπαρξη προειδοποίησης για σφοδρή καταιγίδα στην Ανατολική Αττική — εκεί όπου μένω με την οικογένειά μου, επτά γάτες και δύο σκύλους. Το σχέδιό μου είναι να πάω στη δουλειά με τη μοτοσικλέτα μου, περνώντας μέσα από την καταιγίδα.

    Μια Καναδέζα, γύρω στα πενήντα, ακουμπά τη βαλίτσα της κοντά στον πάγκο όπου τυλίγω αποσκευές και κάθεται πάνω στη ζυγαριά. Δεν λέω τίποτα. «Άσ’ την να ξεκουραστεί», σκέφτομαι. Στο πίσω μέρος του μυαλού μου υπάρχει ο φόβος μήπως περάσει από εκεί ο προϊστάμενός μου, ο Κώστας, και το δει. Ξέρω ότι δεν θα του αρέσει καθόλου.

    Περνούν τέσσερα λεπτά και ένα ζευγάρι από τις Φιλιππίνες πλησιάζει για να χρησιμοποιήσει τη ζυγαριά.

    Κοιτάζω τη γυναίκα που κάθεται πάνω στην ζυγαρια . «Συγγνώμη», λέω, δείχνοντας με ένα νεύμα τους Φιλιππινέζους, «αλλά αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να ζυγίσουν τις αποσκευές τους».

    Εκείνη κάνει μια γκριμάτσα δυσαρέσκειας, αναστενάζει δυνατά και στρέφει τα μάτια της προς τον ουρανό, λες και ζητάω κάτι παράλογο.

    «Γιατί στρέψατε τα μάτια σας προς τα πάνω;» τη ρωτάω, ευθέως.

    Αναστενάζει ξανά. «Είμαι μόνη μου σήμερα», παραπονιέται.

    «Κι εγώ μόνος μου είμαι», απαντώ, και την παρακολουθώ να σηκώνεται, να κουνάει το κεφάλι της δύο φορές με απογοήτευση και να απομακρύνεται μέσα στην αίθουσα αναχωρήσεων, κατευθυνόμενη προς τις πύλες επιβίβασης.

    Το έντονο γάβγισμα ενός μικρόσωμου σκύλου γεμίζει την αίθουσα αναχωρήσεων. Είναι ένα Γιορκσάιρ τεριέ και το ανόητο αυτό πλάσμα δεν λέει να σταματήσει. Χαλάει το κομμάτι «A Whiter Shade of Pale» των Procol Harum που ακούγεται από τα μεγάφωνα, εκνευρίζοντάς με. Ο νεαρός που κρατά το λουρί —υποθέτω πως είναι Αυστραλός ή Νεοζηλανδός— προσπαθεί συνεχώς να το ηρεμήσει, αλλά μάταια. Όταν το σκυλάκι φτάνει στο σημείο όπου βρίσκομαι, συνοφρυώνομαι και του κουνάω το δάχτυλο. «Θα σε τυλίξω αν δεν το βουλώσεις!» το προειδοποιώ. Το ζώο με αγνοεί επιδεικτικά και συνεχίζει να γαβγίζει, αλλά ο άνθρωπός του βάζει τα γέλια. Βέβαια, κάποιοι δεν εκτιμούν καθόλου τα αστεία. Τις προάλλες, μια γυναίκα από το Βέλγιο με κοίταξε λες και ήθελε να με σκοτώσει, επειδή προσφέρθηκα να τυλίξω το κανίς της δωρεάν.

    Παίρνω τη σκούπα και καθαρίζω το χώρο μου, αδειάζοντας στον κάδο απορριμμάτων ένα φαράσι γεμάτο με ρινίσματα νάιλον, καρτελάκια αποσκευών και μερικούς σκισμένους λαστιχένιους δακτυλίους από ρόδες βαλιτσών. Για κάποιον λόγο που δεν μπορώ να εξηγήσω, με κυριεύουν σκοτεινές σκέψεις. Έχω βυθιστεί για τα καλά στο φθινόπωρο της δύσης μου. «Σύνελθε!» λέω στον εαυτό μου, και το μυαλό μου πηγαίνει ξανά στο σχέδιό μου: να πάω αύριο στη δουλειά με την ολοκαίνουργια Honda CRF 300 L μου εν μέσω καταιγίδας.

    Για τους άντρες της ηλικίας μου, η αγορά μιας μοτοσικλέτας ή ενός σπορ αυτοκινήτου αποτελεί συχνά το κλασικό σημάδι της κρίσης της μέσης ηλικίας. Όχι όμως για μένα. Οδηγώ μηχανές από τα επτά μου χρόνια και δεν έχω περάσει ποτέ κρίση μέσης ηλικίας. Ωστόσο, αυτό που συνέβη όταν έκλεισα τα εξήντα και μπήκα στη «ζώνη θανάτου» —όπως αστειεύεται ένας φίλος μου— ήταν αναμφίβολα μια πραγματική κρίση. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid, ο διευθυντής του ιδιωτικού σχολείου όπου δίδασκα Ιστορία στο πρόγραμμα του Διεθνούς Απολυτηρίου (International Baccalaureate) επί επτά χρόνια, έδωσε τη θέση μου στον εικοσιδυάχρονο γιο ενός ισχυρού φίλου του. Έτσι βρέθηκα άνεργος.

    Για δύο ολόκληρα χρόνια, όλα έμοιαζαν χαμένα. Ευτυχώς κατάφερα να βρω δουλειά με τον κατώτατο μισθό στο αεροδρόμιο. Βοήθησε, αναμφίβολα, το γεγονός ότι εμφανίστηκα στη συνέντευξη για τη δουλειά με ζωηρό βήμα και το κράνος της μηχανής μου περασμένο στον αγκώνα. «Δεν είσαι ακριβώς πιτσιρικάς», παρατήρησε ο υπεύθυνος προσωπικού, κοιτάζοντάς με από πάνω μέχρι κάτω. «Δεν κάνουμε διακρίσεις λόγω ηλικίας, αλλά η δουλειά έχει σωματικές απαιτήσεις και θα χρειαστεί να σηκώνεις βαριές αποσκευές». «Μία χαρά είμαι», του απάντησα, λέγοντάς του ψέματα ότι παίζω ποδόσφαιρο τρεις φορές την εβδομάδα με τον δεκαοκτάχρονο γιο μου και τους φίλους του. Η τελευταία φορά που το έκανα αυτό ήταν πριν από πέντε χρόνια.

    Το μυαλό μου γεμίζει με εικόνες από ταινίες που έχω δει για τη ζωή στον πάτο —όπως ο Στιβ Μακουίν στο «Papillon», που επιβίωνε τρώγοντας λιωμένες σαρανταποδαρούσες και κατσαρίδες στο Ιλ Σεν Ζοζέφ της Γαλλικής Γουιάνας. Τις εικόνες αυτές διαδέχονται εκείνες των καρκινοπαθών σε τελικό στάδιο που βλέπει κανείς στα πακέτα τσιγάρων. Προσπαθώ, ωστόσο, να δώ τη θετική πλευρά. Σε αντίθεση με τους περισσότερους άντρες της ηλικίας μου, γυμνάζομαι καθημερινά. Το αεροδρόμιο λειτουργεί για μένα ως ένα δωρεάν γυμναστήριο. Υπάρχουν, επίσης, ορισμένα παράπλευρα ψυχολογικά οφέλη από την εργασία εδώ. Οι ψυχολόγοι λένε ότι η αλληλεπίδραση με αγνώστους κάνει καλό στην ψυχική υγεία, και εγώ πραγματικά μιλάω με πολλούς αγνώστους. Στη διάρκεια της ζωής μας, οι περισσότεροι από εμάς ανταλλάσσουμε μια-δυο κουβέντες με περίπου εβδομήντα χιλιάδες ανθρώπους. Όταν όμως εργάζεσαι σε ένα μεγάλο αεροδρόμιο όπως το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών, ο αριθμός αυτός πλησιάζει τα επτά εκατομμύρια. Ο κόσμος με σταματά συνεχώς για να ρωτήσει διάφορα. Αν έπαιρνα δέκα λεπτά κάθε φορά που υποδείκνυα σε κάποιον πού βρίσκεται η τουαλέτα, το γραφείο επιστροφής ΦΠΑ ή το γκισέ του check-in, θα ήμουν πλούσιος.

    Το τραγούδι της Λίβερπουλ, «You’ll Never Walk Alone», τριγυρνά στο μυαλό μου. Λέω στον εαυτό μου πως, παρόλο που όλα μου τα όνειρα έχουν διαλυθεί και σκορπιστεί, τουλάχιστον βρίσκομαι σε αρκετά καλή σωματική και πνευματική κατάσταση – με τη δεύτερη, φυσικά, να είναι η πιο σημαντική. Όπως είχε πει κάποτε ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανθρώπινη τραγωδία από την απώλεια της λογικής. Ένα ακόμα θετικό στη δουλειά μου είναι ότι βρίσκομαι σε θέση να βοηθάω άλλους – και δεν αναφέρομαι στο τύλιγμα των αποσκευών με νάιλον. Λόγω των αυστηρών περιορισμών στο βάρος των αποσκευών και άλλων κανονισμών, οι ταξιδιώτες αναγκάζονται συχνά να αποχωριστούν κάποια από τα υπάρχοντά τους. Μερικές φορές τα αφήνουν σε εμένα, κι εγώ με τη σειρά μου τα παραδίδω στο προσωπικό συντήρησης των εγκαταστάσεων του αεροδρομίου ή στους υπαλλήλους εξυπηρέτησης επιβατών. Το «ιερό δισκοπότηρο» των δωρεάν ευρημάτων είναι, φυσικά, το ελαιόλαδο. Το πιο παράξενο πράγμα που έχει βρεθεί στα χέρια μου ήταν ένα ολοκαίνουργιο πλυντήριο ρούχων. Η Κινέζα που μου το έδωσε είπε πως το κόστος μεταφοράς του στο Πεκίνο ήταν απαγορευτικό. Το έδωσα στον Σταύρο, έναν εργαζόμενο που μαζεύει τα καρότσια αποσκευών· έχει δικό του αυτοκίνητο και μένει κοντά, στα Σπάτα.

    Ο ύμνος της Λίβερπουλ επανέρχεται στο μυαλό μου και επαναλαμβάνω τον στίχο για το περπάτημα μέσα στην καταιγίδα – αν και αυτό που σκοπεύω να κάνω αύριο το πρωί είναι να οδηγήσω τη μηχανή μού στην καταιγίδα. Όχι, δεν είμαι τρελός. Λένε πως αν οδηγείς μοτοσικλέτα, δεν χρειάζεσαι ψυχίατρο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα αν οδηγείς εκτός δρόμου, όπου το να πέσει η μηχανή –ή εσύ μαζί της– είναι κάτι απολύτως αναμενόμενο. Υπάρχουν, βέβαια, και εξαιρέσεις. Όπως εκείνος ο τύπος που είδα κάποτε σε έναν παράδρομο κοντά στην Ακρόπολη: έκανε σούζα χωρίς κράνος και, καθώς περνούσε σφαίρα μπροστά από μια εκκλησία, έκανε τον σταυρό του με το αριστερό του χέρι.

    Το θέμα όμως είναι ότι μπορείς να μάθεις να οδηγείς σωστά μοτοσικλέτα μόνο στο χώμα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι αναβάτες του MotoGP έχουν εμπειρία στο motocross. Το χώμα προσφέρει πολύ λιγότερη πρόσφυση από την άσφαλτο, οπότε μαθαίνεις να νιώθεις άνετα με το γλίστρημα και την πλαγιολίσθηση με μεγάλη ταχύτητα στις στροφές.

    Έρχεται η επόμενη μέρα και αποχαιρετώ τη Ιουλία με ένα φιλί. Γι’ άλλη μια φορά, η γυναίκα μου μού λέει ότι είναι πολύ επικίνδυνο να οδηγήσω τη μηχανή μέσα στην καταιγίδα. «Δεν μπορείς να πάρεις το αυτοκίνητο;» ρωτά, προσπαθώντας να με κάνει να το ξανασκεφτώ. «Μη ανησυχείς, αγάπη μου», της λέω. «Όλα θα πάνε καλά».

    Ξεκινάω φορώντας όλο τον εξοπλισμό μου. Ο ουρανός είναι κατάμαυρος και βρέχει καταρρακτωδώς. Έχω περάσει με σπρέι κεριού τις μπότες μου, καθώς και το τζιν παντελόνι και το μπουφάν της μηχανής που διαθέτουν προστατευτικά. Η διαδρομή για τη δουλειά περιλαμβάνει ένα κομμάτι ασφάλτου, αλλά κατά κύριο λόγο αποτελείται από ένα μεγάλο, δύσβατο χωμάτινο μονοπάτι, με αρκετά απαιτητικά σημεία γεμάτα βράχια. Διασχίζει μια τεράστια έκταση, περίπου οκτώ χιλιάδων στρεμμάτων, ανάμεσα στο Πικέρμι, τη Ραφήνα, τα Σπάτα και το αεροδρόμιο. Πρόκειται για ένα μέρος που θυμίζει «Jurassic Park» – κυριολεκτικά. Είναι ο πιο διάσημος παλαιοντολογικός χώρος της ύστερης Μειόκαινου εποχής παγκοσμίως, γνωστός ως η «Ακρόπολη της Παλαιοντολογίας». Παλαιοντολόγοι πραγματοποιούν ανασκαφές εδώ, κατά διαστήματα, από τα μέσα του 19ου αιώνα. Όλα ξεκίνησαν κατά λάθος, όταντο 1836 ένας Βαυαρός στρατιώτης μάζεψε κρυστάλλους που βρίσκονταν μέσα στις κοιλότητες απολιθωμένων οστών –τα οποία ανακάλυψε σε κόκκινο πηλό μετά από μια δυνατή βροχή– νομίζοντας ότι ήταν διαμάντια.

    Το αρχαίο οικοσύστημα σε αυτή τη ζώνη ήταν πλουσιότερο και πιο ποικιλόμορφο από εκείνο της σημερινής Αφρικής. Έχουν βρεθεί χιλιάδες απολιθώματα που αντιστοιχούν σε περίπου εξήντα είδη, ανάμεσά τους χελώνες στο μέγεθος αυτοκινήτων Volkswagen, μαστόδοντες —πρώιμοι συγγενείς των ελεφάντων—, πρωτόγονες καμηλοπαρδάλεις, ρινόκεροι, τεράστια τριδάκτυλα άλογα, αιλουροειδή με χαυλιόδοντες και αρχαίες ύαινες, βοοειδή και πρωτεύοντα, πρώιμα φίδια, καθώς και προϊστορικοί φασιανοί και στρουθοκάμηλοι. Κοντά στο Πικέρμι —το οποίο δίνει το όνομά του στο «Πικέρμιο Παλαιοβίωμα», με το εκτεταμένο περιβάλλον τύπου σαβάνας— ανασκάφηκε ένα αρχαίο σημείο υδροληψίας. Εκεί βρέθηκαν οστά διαφόρων ζώων, στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο καθώς διέσχιζαν τον Στύξ· οι ύαινες και τα άλλα σαρκοφάγα αποτελούσαν το ανώτερο στρώμα. Κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικά ξηρής προϊστορικής περιόδου, τα ζώα έσβησαν τη δίψα τους πίνοντας το αίμα των θηραμάτων τους, προτού υποκύψουν και τα ίδια στις κολασμένες συνθήκες.

    Έχω βγει πλέον από την άσφαλτο της Λεωφόρου Μαραθώνος και στέκομαι στα μαρσπιέ της μοτοσικλέτας για καλύτερο έλεγχο. Βλέπω την πρώτη πινακίδα που προειδοποιεί τους οδηγούς ότι η διάσχιση των γεφυρών γίνεται με δική τους ευθύνη σε περίπτωση βροχής. Και η βροχή πέφτει καταρρακτωδώς, πλαγίως, με ένταση 9 Μποφόρ, ενώ οι σταγόνες σκάνε πάνω στη ζελατίνα του κράνους μου με έναν ρυθμικό, καταιγιστικό κρότο.

    Όπως λέει και το ρητό, ο Θεός έπλασε τη φύση και οι άνθρωποι τις πόλεις. Σε αυτή τη ζώνη, η δημιουργία μιας πόλης —ακόμα και ενός μικρού χωριού— ήταν ανέκαθεν ανέφικτη, καθώς το έδαφος είναι επίπεδο σαν την Ολλανδία. Όταν βρέχει καταρρακτωδώς για μεγάλο διάστημα, η περιοχή πλημμυρίζει από τα νερά που κατεβαίνουν από την Πεντέλη στα βόρεια και τον Υμηττό στα δυτικά. Εδώ, η φύση κυριαρχεί απόλυτα. Δεν χωρά καμία μάχη ανάμεσα στα δέντρα και το μπετόν.

    Βρίσκομαι σε ιδανική «θέση επίθεσης», για να δανειστώ την ορολογία του motocross. Η πλάτη μου είναι ίσια, η λεκάνη μου χαλαρή και οι αγκώνες μου σηκωμένοι, ώστε να έχω καλύτερο έλεγχο στο τιμόνι. Έχω δύο δάχτυλα στον συμπλέκτη και δύο στο μπροστινό φρένο, ενώ έχω τοποθετήσει τις φτέρνες μου πίσω από τα μαρσπιέ, επιστρατεύοντας τους μυς των ποδιών μου για να ενισχύσω τη μαλακή, εργοστασιακή ανάρτηση της μοτοσικλέτας.

    Με τρίτη ταχύτητα, ελίσσομαι ανάμεσα σε μεγάλες λακκούβες με νερό, οι οποίες μεγαλώνουν διαρκώς. Κάτω από τα λασπωμένα νερά παραμονεύουν επικίνδυνα βαθιά αυλάκια και λακκούβες, αλλά εγώ γνωρίζω πού βρίσκονται. Ένα ξέσπασμα χαρούμενου γέλιου ξεφεύγει από τα χείλη μου, καθώς απολαμβάνω την αίσθηση ότι έχω γίνει ένα με τη μηχανή μου. Η απόλυτη συγκέντρωση που απαιτεί η διαδρομή διώχνει κάθε έγνοια —σαν να παρασέρνει ιστούς αράχνης— και προσφέρει μια απελευθερωτική έκρηξη ντοπαμίνης, μια αίσθηση ευφορίας που σπάνια συναντά κανείς σε άλλες νόμιμες δραστηριότητες. Παρά την καταρρακτώδη βροχή, νιώθω σαν να πετάω στα σύννεφα.

    Διάβασα το «Ζεν και η Τέχνη της Συντήρησης της Μοτοσυκλέτας» στα εικοσιπέντε μου – όχι για τη φιλοσοφία, αλλά για τα σύντομα αποσπάσματα όπου ο Ρόμπερτ Πίρσιγκ περιγράφει τη Honda Super Hawk των 305 κ.εκ., με την οποία ταξίδεψε από τη Μινεσότα μέχρι την Καλιφόρνια το 1968. Υπάρχει, ωστόσο, σίγουρα μια δόση «Ζεν» σε αυτή τη ζώνη ανάμεσα στο σπίτι μου στη Ραφήνα και το αεροδρόμιο. Δεν μπορείς να χαθείς στη ζώνη, αλλά μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Μερικοί άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους εδώ κατά τη διάρκεια σφοδρών καταιγίδων.

    Καθώς οδηγώ, θυμάμαι την άσχημη πτώση που είχα πριν από δύο μήνες, φορώντας τα εργοστασιακά ελαστικά της μοτοσυκλέτας μου. Αν και ήταν εξαιρετικά λεία στην άσφαλτο —σχεδιασμένα, ας πούμε, για μια βόλτα επίδειξης με σκοπό το κλείσιμο μιας πώλησης—, υστερούσαν απελπιστικά σε πρόσφυση όταν το οδόστρωμα ήταν βρεγμένο και λασπωμένο. Όλα έγιναν τόσο γρήγορα… και χτύπησα το κεφάλι μου στο έδαφος ενώ κινούμουν με ταχύτητα περίπου πενήντα χιλιομέτρων την ώρα. Ευτυχώς, το έδαφος είχε γρασίδι και φορούσα το κράνος μου. Πλέον, όμως, η Honda μου φοράει αυθεντικά χωμάτινα ελαστικά με τακούνια: ένα γαλλικό Michelin Tracker μπροστά και ένα αυστραλιανό Motoz Terrapactor πίσω. Η πρόσφυση είναι καλή, και μάλιστα την ενισχύω ασκώντας πίεση στα μαρσπιέ. Είμαι σίγουρος ότι τα ελαστικά μου δεν θα μου παίξουν άσχημα παιχνίδια, προκαλώντας γλίστρημα της μοτοσυκλέτας προς το εσωτερικό κάποιας στροφής.

    Σηκώνω το βλέμμα και μένω εμβρόντητος αντικρίζοντας μια μάζα νερού μόλις λίγα μέτρα μπροστά μου. Ενστικτωδώς, γυρίζω απότομα το γκάζι, επιχειρώντας να σηκώσω σούζα τη μηχανή πάνω από ένα μικρό κύμα – και η Honda εξαφανίζεται κάτω από τα πόδια μου! Κολυμπώ μέσα στο ορμητικό, παγωμένο ρεύμα, λαχανιασμένος, προσπαθώντας να μην πνιγώ. Παρασύρομαι –με τα χέρια μου να ανεμίζουν απεγνωσμένα– για περίπου δεκαπέντε μέτρα, ώσπου καταφέρνω να πιαστώ από το κλαδί μιας ελιάς και να φτάσω σε πιο ρηχά νερά. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι συμβαίνει αυτό. Κοιτάζω γύρω-γύρω, αλλά δεν βλέπω τη μηχανή μου. Βρίσκεται κάπου εκεί κοντά, εντελώς βυθισμένη στο νερό.

    Όταν επιτέλους φτάνω σε υψηλότερο έδαφος, σταματάω. Η καρδιά μου χτυπάει σαν παλλόμενο σφυρί. «Ηρέμησε, φίλε, και άναψε ένα τσιγάρο», σκέφτομαι ανόητα. Όταν ψαχουλεύω και βγάζω το πακέτο από την εσωτερική τσέπη του μπουφάν μου, βλέπω ότι όλα τα τσιγάρα έχουν λιώσει· τα κίτρινα φίλτρα τους επιπλέουν πάνω σε έναν πολτό από θρυμματισμένο καπνό. Η επόμενη, εξίσου ανόητη σκέψη μου είναι να πάρω τηλέφωνο την Ιουλία και να της πω τα άσχημα νέα, αλλά το κινητό μου –ένα δώρο γενεθλίων που μου είχε κάνει πέρυσι– έχει καταστραφεί κι αυτό.

    Το πιο δύσκολο πράγμα για έναν στρατό είναι η υποχώρηση, και εγώ βιώνω αυτό το συναίσθημα πολύ έντονα. Καταριέμαι την ανοησία μου και ανηφορίζω προς έναν κατάμαυρο, καμένο λόφο, όπου όλα τα δέντρα είχαν καταστραφεί σε μια πυρκαγιά πριν από δύο χρόνια. Γλιστρώντας, παραπαίοντας, ιδρώνοντας και βρίζοντας, πρέπει να έχω μουρμουρίσει, σιγοψιθυρίσει ή ουρλιάξει τη λέξη «fuck» τουλάχιστον τριακόσιες φορές. Πέφτοντας και ξανασηκώνοντας τον εαυτό μου, σκαρφαλώνοντας πάνω από φράχτες και τοίχους από τσιμεντόλιθους που ανήκουν σε διάσπαρτες αγροικίες, προσπαθώ να ξεφύγω από αυτό το καταραμένο μέρος.

    Πηδάω από έναν πέτρινο τοίχο και βρίσκω ένα αυτοκίνητο. Μια γυναίκα κάνει αναστροφή με το Toyota Yaris της, λίγο πριν από μια μικρή γέφυρα πάνω από την οποία κυλάει νερό, αντί να περνάει από κάτω. Στάθηκα τυχερός μέσα στην ατυχία μου, καθώς η οδηγός εργάζεται επίσης στο αεροδρόμιο και κατευθύνεται προς τα εκεί. Κάνουμε μια μεγάλη παράκαμψη, ακολουθώντας τη Λεωφόρο Μαραθώνος και τη Λεωφόρο Σπάτων-Αρτέμιδας.

    Φτάνω στη δουλειά εντελώς μούσκεμα. Ο συνάδελφός μου, ο Δημήτρης, μου δίνει ένα στεγνό πουκάμισο και παντελόνι για να αλλάξω. Αργότερα, άκουσα τα εξ αμάξης από την Αναστασία, επειδή τόλμησα να εμφανιστώ στη δουλειά. Η κόρη μου, που δουλεύει ως σερβιτόρα σε καφετέριες και εστιατόρια από τα δεκαέξι της, ξέρει πώς έχουν τα πράγματα. Κι όμως, γιατί να αναγκάσω τους συναδέλφους μου να επωμιστούν το βάρος της απουσίας μου, όταν ξέρω πως, αν έμενα σπίτι, το μόνο που θα έκανα θα ήταν να κάθομαι και να γκρινιάζω; Δεν υπάρχει ασφάλιση για το είδος της ανοησίας μου· κι ακόμα κι αν υπήρχε, κανένα όχημα —εκτός ίσως από ένα μικρό υποβρύχιο— δεν θα μπορούσε να πλησιάσει στην περιοχή όπου «πνίγηκε» η μοτοσικλέτα μου. Ούτε καν εκείνα τα φορτηγά Kamaz ή Tatra από το Ράλι Ντακάρ, με τους τεράστιους τροχούς που σπάνια κολλάνε κάπου.

    Στο πόστο μου, όπου αναλαμβάνω το τύλιγμα αποσκευών, αναλογίζομαι το καταστροφικό μου πρωινό. Το λάθος μου ήταν στοιχειώδες: δεν κοιτούσα αρκετά μακριά. Αντίθετα, είχα επικεντρωθεί στα εμπόδια του εδάφους μόλις δέκα μέτρα μπροστά μου.

    Καθώς τυλίγω της αποσκευές ρίχνω συνεχώς ματιές έξω από τις τζαμαρίες της αίθουσας αναχωρήσεων, καταριώντας τη βροχή. Δεν λέει να σταματήσει, και δεν μπορώ να σταματήσω να ανησυχώ για τη μηχανή μου.

    Ένας άντρας πλησιάζει με ένα κασκόλ Burberry τυλιγμένο γύρω από έναν παχύ λαιμό. Σταθμεύει το καρότσι αποσκευών του δίπλα στη ζυγαριά του πάγκου μου, μου ρίχνει ένα βλέμμα ανυπομονησίας, δείχνει τη μεγάλη βαλίτσα του με μια κίνηση του σαρκώδους πηγουνιού του και μου λέει στα ελληνικά: «Βάλ’ τη στη ζυγαριά».

    «Βάλτε την μόνος σας, κύριε», απαντώ με τον πιο συγκρατημένο τόνο που μπορώ να επιστρατεύσω. «Δεν είμαι υπηρέτης σας».

    Εκείνος κοκκινίζει. «Συγγνώμη. Η μέρα μου είναι πολύ αγχωτική».

    «Μην ανησυχείτε», λέω. «Καταλαβαίνω».

    Μια νεαρή κοπέλα με ζωηρό βλέμμα πλησιάζει στον πάγκο μου και μου δίνει τη βαλίτσα της. Τη συνοδεύει μια γυναίκα, που υποθέτω πως είναι η μητέρα της. Καθώς τυλίγω τη βαλίτσα, αρχίζουμε να κουβεντιάζουμε. Αποδεικνύεται ότι η περήφανη δεσποινίς πετάει για την Νέα Υόρκη προκειμένου να φοιτήσει στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Τα πόδια μου είναι βρεγμένα, αλλά οι μάλλινες κάλτσες μου τα κρατούν αρκετά ζεστά. «Το Κολούμπια είναι καλό πανεπιστήμιο», λέω με ύφος τυχαίο, παρατηρώντας την έκπληξη στα πρόσωπά τους όταν προσθέτω: «Εκεί πήρα το διδακτορικό μου στην Ιστορία». Ίσως όχι η καλύτερη διαφήμιση για το πανεπιστήμιο από το οποίο αποφοίτησα, αλλά τι να κάνεις;

    Κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματος, ο Δημήτρης προσφέρεται να με πάει με το αυτοκίνητό του στη ζώνη, μόλις τελειώσει η βάρδιά μας. Είναι ακριβώς αυτό που χρειάζομαι. Με λίγη τύχη, ίσως εντοπίσουμε την μηχανή μου – αρκεί να σταματήσει να βρέχει.

    Σκοτεινές σκέψεις με επισκέπτονται ξανά, σκέψεις για τη θνητότητά μου και το νόημα της ζωής. Οι φυσικοί είναι απολύτως σαφείς: η αθανασία αποκλείεται. Ο πλανήτης μας κάποια μέρα θα εξαφανιστεί. Πολύ νωρίτερα, εμείς και οι απόγονοί μας θα έχουμε γίνει όλοι σκόνη στον άνεμο, και τα άτομα που μας συγκροτούν θα επιστρέψουν στο σύμπαν, πέρα από εμάς τους ίδιους. Σκέφτομαι το παράδοξο του Φέρμι. Πράγματι – πού στο καλό είναι όλοι; Πού είναι όλοι οι εξωγήινοι; Είναι δυνατόν να είμαστε όντως μόνοι; Είμαστε εμείς η συνείδηση του σύμπαντος, το επιστέγασμα της δημιουργίας; Κι όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ζουν καθόλου καλά – για να το θέσω κομψά. Τι είδους περίτρανη «συνείδηση του σύμπαντος» είμαστε, όταν συμπεριφερόμαστε στους συνανθρώπους μας με τον τρόπο που το κάνουμε; Σκέφτομαι τον Τραμπ, τον Πούτιν, τον Νετανιάχου, τη Χαμάς. Εμείς, οι Homo sapiens, είμαστε αρκετά ικανοί στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, αλλά όχι και τόσο καλοί στην οργάνωση των κοινωνιών και των οικονομιών μας. Θα αξίζουμε αυτόν τον τίτλο μόνο αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε μια βιώσιμη κοινωνία, όπου οι ανάγκες και οι επιθυμίες της πλειοψηφίας θα εναρμονίζονται με εκείνες του ατόμου, και το αντίστροφο. Ένα πράγμα είναι απολύτως ξεκάθαρο για μένα: όπως είπε κάποτε ο Κουρτ Βόνεγκατ, ο σκοπός της ζωής είναι να αγαπάμε εκείνους που είναι άξιοι αγάπης, καθώς και να προστατεύουμε και να αναπτύσσουμε τη βάση της ανθρώπινης ζωής – την ανθρώπινη κοινότητα.

    Μια ομάδα Χασιδίμ Εβραίων περνάει από δίπλα, φορώντας μαύρα παλτά και μαύρα καπέλα, με τα λευκά νήματα «τζιτζίτ» να κρέμονται έξω από τα πουκάμισά τους. Λίγα λεπτά αργότερα, περνάει μια παρέα Αράβων, πιθανότατα από το Κουβέιτ ή το Κατάρ. Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι τα γκισέ ελέγχου εισιτηρίων της El Al και της Israir βρίσκονται ακριβώς δίπλα σε εκείνα της Qatar, της Emirates και της EgyptAir. Αν και θα περίμενε κανείς το αντίθετο, δεν έχει σημειωθεί απολύτως κανένα δυσάρεστο περιστατικό μεταξύ Ισραηλινών ή Εβραίων της διασποράς και Αράβων ή Μουσουλμάνων επιβατών από τις 7 Οκτωβρίου 2023. Όλοι συμπεριφέρονται με υποδειγματικό τρόπο.

    Βλέπω τους επιβάτες να περιμένουν στην ουρά για την πτήση των 9:55 π.μ. προς το Τελ Αβίβ, ενώ δίπλα τους άλλοι κάνουν το ίδιο για την πτήση των 10:00 π.μ. προς το Κάιρο. Συνειδητοποιώ ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φαίνονται να επηρεάζονται έντονα —προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση— από όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή, ή ακόμα και στην Ανατολική Ευρώπη. Κανένας από τους εργαζόμενους στο αεροδρόμιο δεν μου έχει αναφέρει τίποτα για αυτούς τους πολέμους — πέρα από το να εκφράσει τη λύπη του για την ύπαρξή τους. Ο πληθωρισμός καλπάζει και οι τιμές των πάντων έχουν ανέβει. Όλοι γνωρίζουμε ότι, αν αυτές οι συγκρούσεις κλιμακωθούν σε περιφερειακούς πολέμους και εκτινάξουν την τιμή του πετρελαίου πάνω από τα εκατόν πενήντα δολάρια το βαρέλι, το αποτέλεσμα δεν πρόκειται να είναι καλό για κανέναν από εμάς.

    Ο Κώστας μας κάνει την έκπληξη, επιτρέποντας στον Δημήτρη και σε μένα να φύγουμε από τη δουλειά είκοσι λεπτά νωρίτερα. Ο φίλος μου οδηγεί το παλιό του Opel Corsa μέχρι την περιοχή και σταθμεύει στην άκρη ενός χωματόδρομου. Αφού διανύουμε δύο χιλιόμετρα περπατώντας μέσα σε νερό που φτάνει μέχρι τα γόνατα, φτάνουμε στο σημείο όπου «πνίγηκε» η μηχανή μου. Αν και βρέχει ακόμα, η βροχή έχει κοπάσει και μεγάλο μέρος των υδάτων έχει υποχωρήσει. Ο Δημήτρης εντοπίζει πρώτος τη μοτοσικλέτα. Καλυμμένη με κολλώδη, κοκκινωπή λάσπη στην άκρη ενός ποταμιού που κανονικά είναι ρηχό τον χειμώνα —και εντελώς ξερό το καλοκαίρι—, μόνο ο δεξιός καθρέφτης και το γκριπ του τιμονιού της διακρίνονται πάνω από τα θολά νερά.

    Η μοτοσικλέτα μου έμεινε πλήρως βυθισμένη στο νερό για τουλάχιστον επτά ώρες. Καθώς τη σπρώχνουμε προς το αυτοκίνητο του Δημήτρη —όπου έχει σχοινί για να τη ρυμουλκήσουμε μέχρι κάποιο συνεργείο—, προσπαθώ να δω τη θετική πλευρά. Ίσως, τελικά, τα πράγματα να μην είναι τόσο άσχημα. Σκέφτομαι ξανά τον Τραμπ, τον Πούτιν, τον Νετανιάχου, τη Χαμάς και το γεγονός ότι είμαστε όλοι όμηροι καθαρμάτων. Οι μαρξιστές εξηγούν συχνά την απουσία εξέγερσης και επανάστασης επισημαίνοντας την έλλειψη ταξικής συνείδησης στη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων. Καθώς σπρώχνω την μηχανή πάνω από μια μεγάλη, γλιστερή πέτρα ποταμίου —που με κάποιον τρόπο βρέθηκε στο μονοπάτι—, συνειδητοποιώ ότι η βασική παραδοχή τους είναι πως οι μάζες βρίσκονται υπό την ύπνωση της ιδεολογίας του συστήματος και δεν έχουν αφυπνιστεί απέναντι στην πραγματικότητα της ύπαρξής τους. Από αυτή τη βάση φαίνεται να προκύπτει λογικά το συμπέρασμα ότι το κύριο καθήκον των ριζοσπαστών είναι η καλλιέργεια ταξικής συνείδησης στους εργάτες. Το μόνο πρόβλημα με αυτή την προσέγγιση είναι ότι η ταξική συνείδηση αποτελεί συστατικό στοιχείο της ίδιας ιδεολογίας που συγκρατεί το σύστημα και διατηρεί την κυριαρχία του πάνω στα θύματά του.

    Αποδεικνύεται ότι οι ριζοσπάστες διανοούμενοι —εκείνοι που η μοίρα έχει ξεχωρίσει, άνθρωποι με την οικονομική άνεση να αφιερώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους στον στοχασμό γύρω από μεγάλα κοινωνικά ζητήματα— διαθέτουν, όπως φαίνεται, τα κατάλληλα εφόδια για να εμφυσήσουν στα θύματα του συστήματος τη σωστή απάντηση σε όλα τους τα προβλήματα. Αυτό είναι που οι ίδιοι αποκαλούν «πρόβλημα της ηγεσίας». Με άλλα λόγια, οι συνθήκες είναι απολύτως ώριμες για τον σοσιαλισμό και το μόνο που απαιτείται για μια επιτυχημένη σοσιαλιστική επανάσταση είναι η κατάλληλη ηγεσία. Εξ ορισμού, η κεντρική ιδέα πίσω από την «ταξική συνείδηση» συνιστά προσβολή για τον σοσιαλισμό. Πλάθοντας την έννοια της «ταξικής συνείδησης», δημιουργείς αναπόφευκτα έναν διαχωρισμό ανάμεσα σε εκείνους που διαθέτουν «συνείδηση» και σε εκείνους που στερούνται αυτής. Έτσι, φορείς της ριζοσπαστικής κοινωνικής αλλαγής καθίστανται όσοι ορίζονται αυθαίρετα ως κάτοχοι της «ορθής» κατανόησης των κοινωνικών ζητημάτων, και όχι οι ίδιοι οι άνθρωποι που έχουν άμεσο συμφέρον να επιλύσουν αυτά τα ζητήματα μέσω του αγώνα τους. Η διάκριση αυτή, μεταξύ «συνειδητοποιημένων» και μη, αναγάγει την απλή πολιτική ταύτιση με ριζοσπαστικές ιδέες σε φυσικό δικαίωμα κατάληψης του θρόνου των επαναστατικών κινημάτων. Ωστόσο, η ταξική συνείδηση αποτελεί μια συλλογική διαδικασία, η οποία απαιτεί χρόνο για την αφομοίωση και την ωρίμανση των εμπειριών και των διδαγμάτων του παρελθόντος. Δεν πρόκειται για κάτι που απλώς υπάρχει σε ορισμένα άτομα και απουσιάζει από άλλα. Πόσο «συνειδητοποιημένοι» μπορούμε να είμαστε εσύ κι εγώ, όταν τα περισσότερα από τα υπόλοιπα θύματα του συστήματος ανά τον κόσμο δεν έχουν ακόμη αξιοποιήσει τη συλλογική τους δύναμη για να παράγουν νέες εμπειρίες και διδάγματα;

    Όλοι γνωρίζουμε ότι ο μαρξισμός δεν απέδωσε τον εικοστό αιώνα. Μήπως συνέβη αυτό επειδή ήταν λανθασμένος ή απλώς επειδή ήταν πρόωρος; Όπως λένε, το αποτέλεσμα είναι που μετράει, οπότε θα πρέπει απλώς να περιμένουμε για να μάθουμε. Όμως, όπως συνέβη με τον Γαλιλαίο πριν αποκτήσει το τηλεσκόπιό του, ή με τον Αϊνστάιν προτού η τεχνολογία μπορέσει να επιβεβαιώσει τις θεωρίες του, μήπως η ιδέα του σοσιαλισμού ήταν απλώς μπροστά από την εποχή της;

    «Προσοχή», μου λέει ο Δημήτρης, τραβώντας απότομα το τιμόνι του Honda για να βγάλει τον μπροστινό τροχό από μια βαθιά αυλάκωση στο έδαφος.

    Κλείνω τη συζήτηση στο μυαλό μου. Αν ο Μαρξ και ο Ένγκελς ευθύνονται για κάτι, αυτό είναι η υπερβολικά αισιόδοξη ελπίδα που έδωσαν σε τόσους πολλούς: ότι ο καπιταλισμός θα εξαπλωνόταν και θα ρίζωνε γρήγορα. Μαζί με αυτό ήρθε και η προσδοκία ότι η νίκη του προλεταριάτου —χάρη και μόνο στον τεράστιο αριθμό και την πλειοψηφία του— θα επέτρεπε στον κόσμο να απαλλαγεί επιτέλους από αυτό το φρικτό σύστημα. Βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι απέναντι στους αρχιτέκτονες του κομμουνισμού, η πρώτη φράση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, που δημοσιεύτηκε στο μακρινό 1848, είναι: «Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη». Η σύγχυση πιθανότατα προήλθε από την τελευταία, προσανατολισμένη στο μέλλον φράση του κειμένου: «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!».

    Ίσως τελικά να μην είναι και τόσο κακό που είμαι απλός εργαζόμενος. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρχαν τόσοι πολλοί εργαζόμενοι στον πλανήτη όσο σήμερα και —το σημαντικότερο— η επιρροή που ασκούν πάνω τους τα πολιτικά κόμματα ανήκει, σε μεγάλο βαθμό, στο παρελθόν. Είμαι εκεί που πρέπει να είμαι.

    Πριν από λίγες μέρες επικοινώνησα με έναν παλιό φίλο από το λύκειο, ο οποίος έτρεχε σε αγώνες μοτοκρός. Όταν του διηγήθηκα τι έπαθα εγώ και η μηχανή μου, γέλασε. «Έτσι έγινες καλύτερος αναβάτης», είπε. Κι έχει δίκιο. Την επόμενη φορά που θα οδηγήσω μέσα σε καταιγίδα, θα κοιτάζω μακριά μπροστά. Αν δω νερά που μοιάζουν αδιάβατα, θα κάνω αναστροφή και θα βρω άλλη διαδρομή.

    * ΥΓ: Ο κ. Ευελπίδης Οικονομάκης έστειλε το άρθρο του στο στο zougla.gr επισημαίνοντας τα εξής:

    «Σας στέλνω ένα άρθρο για το τι έμαθα για τη ζωή “πνίγοντας” τη μοτοσικλέτα μου.

    Ήμουν καθηγητής Ρωσικής ιστορίας (PhD Columbia University) και από τους πρώτους δυτικούς επιστήμονες που δούλεψαν σε ιστορικά αρχεία στην Αγία Πετρούπολη, Μόσχα, Τβέρ, Πσκόβ και Νόβκοροντ όταν κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση».

    Πηγή

    Latest Posts

    ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

    ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΜΑΣ ΣΤΟ FACEBOOK