Ο διεθνούς φήμης σαξοφωνίστας, συνθέτης και δημιουργός του Διεθνούς Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου & Νοτίου Αιγαίου, Δημήτρης Βασιλάκης, έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής του πορείας στην ανάδειξη της μουσικής ως μιας παγκόσμιας γλώσσας επικοινωνίας, ικανής να υπερβαίνει σύνορα, πολιτισμικές διαφορές και αποστάσεις. Με διεθνή καριέρα και ηχογραφήσεις στην ιστορική λονδρέζικη δισκογραφική εταιρεία Candid Records, συνδέει τη μουσική δημιουργία με την εκπαίδευση, την έρευνα και τη διεθνή συνεργασία.
Από το 2015, όταν ξεκίνησε την προσπάθεια να φέρει τη διεθνή τζαζ στη Ρόδο, ο Δημήτρης Βασιλάκης υπηρετεί ένα όραμα που ξεπερνά τα όρια μιας μουσικής διοργάνωσης. Το φεστιβάλ που εμπνεύστηκε και διοργανώνει έχει εξελιχθεί σε έναν σημαντικό πολιτιστικό θεσμό, φέρνοντας στο νησί μουσικούς από διαφορετικές χώρες και παραδόσεις και αναδεικνύοντας τη Μεσόγειο ως τόπο συνάντησης, διαλόγου και δημιουργίας.
Με αφορμή τη φετινή διοργάνωση (22-24 Οκτωβρίου), ο καταξιωμένος μουσικός μιλά για το όραμα πίσω από το φεστιβάλ, την πολιτιστική διπλωματία στη Μεσόγειο, τη νέα γενιά καλλιτεχνών, αλλά και την Τεχνητή Νοημοσύνη ως συνομιλητή της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Δημήτρης Βασιλάκης και Νέστορας Βασιλάκης
Ξεκινώντας από τη φετινή διοργάνωση: τι θα συναντήσει το κοινό στη Ρόδο από τις 22 έως τις 24 Οκτωβρίου και ποιο είναι το βασικό νήμα που ενώνει τις τρεις βραδιές του φεστιβάλ;
Η φετινή διοργάνωση είναι η μεγαλύτερη και πιο διευρυμένη στην πορεία του φεστιβάλ: τρεις γεμάτες βραδιές, έξι σχήματα και μουσικοί από πολλές διαφορετικές χώρες, μαζί με ένα συνέδριο για τη Μεσογειακή Τζαζ.
Ανοίγουμε με ένα αφιέρωμα στους Sonny Rollins και John Coltrane, με μια ιδιαίτερη συνάντηση δύο γενεών και δύο οικογενειών μουσικών, με τον Νεοϋορκέζο-Πορτορικανό ντράμερ Willy Rodriguez, και συνεχίζουμε με το επταμελές Jazz Faculty του University of Cincinnati, συνδέοντας εξαρχής τη συναυλιακή με την εκπαιδευτική διάσταση.
Τη δεύτερη βραδιά παρουσιάζουμε τη νέα γενιά της ελληνικής τζαζ με τους Flowtet και πρωτότυπη μουσική, ενώ ο Σωκράτης Σινόπουλος μας οδηγεί σε έναν διάλογο τζαζ και μεσογειακών ηχοχρωμάτων. Την τελευταία βραδιά περνάμε από τη Μεσόγειο στην Αφροκουβανική παράδοση και καταλήγουμε σε ένα μεγάλο διεθνές jam session, με συμμετοχές και συνεργασίες από την Κύπρο, την Τουρκία, την Αλβανία, την Αυστρία και άλλες χώρες.
Το νήμα που ενώνει τις τρεις ημέρες είναι ακριβώς αυτό: η τζαζ ως διεθνής γλώσσα συνάντησης. Μεσογειακές ρίζες, διαφορετικές γενιές και πολιτισμοί, νέες διεθνείς συνεργασίες, αλλά και ισχυρή εκπαιδευτική παρουσία, με καθημερινά εργαστήρια και ανοιχτές πρόβες στο Μουσικό Σχολείο Ρόδου.
(Το φεστιβάλ διοργανώνεται από την Jazz Democracy ΑΜΚΕ, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Ρόδου και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, με την αιγίδα και την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού).
Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου & Νοτίου Αιγαίου
Το «Jazz Across the Water – Mediterranean Bridges» μιλά για γέφυρες πάνω από το νερό. Τι είδους γέφυρες θέλετε να χτίσει η τζαζ στη Μεσόγειο;
Η ιδέα των «γεφυρών» γεννήθηκε ουσιαστικά όταν, μετά την παρουσίαση του Jazz Democracy Forum στον ΟΗΕ, ξεκίνησε το 2019 η αδελφοποίησή μας με το Bodrum Jazz Festival. Τότε συνειδητοποιήσαμε ακόμη περισσότερο πόσο σημαντική μπορεί να είναι η τζαζ στη σύνδεση πολιτισμών και λαών. Αυτό το μικρό θαλάσσιο ταξίδι από τη Ρόδο και την Κω προς το Μπόντρουμ, το να παίζουμε εμείς εκεί και οι Τούρκοι μουσικοί σε εμάς, έγινε μια πολύ δυνατή εμπειρία που καλλιεργήσαμε όλα αυτά τα χρόνια.
Οι γέφυρες όμως δεν έμειναν εκεί. Έγιναν βασικό συστατικό της ταυτότητας του φεστιβάλ, όπως άλλωστε είναι και της ίδιας της τζαζ: μιας παγκόσμιας μουσικής, μιας κοινής γλώσσας. Έτσι δημιουργήσαμε συνεργασίες και ανταλλαγές με φεστιβάλ στα Βαλκάνια και την Ευρώπη, αλλά και πέρα από τον Ατλαντικό. Και αυτές οι συναντήσεις μουσικών και πολιτισμών, σε μοναδικούς χώρους της Ρόδου, είναι εμπειρίες που μένουν αξέχαστες.
Διεθνές Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου & Νοτίου Αιγαίου
Πόσο δύσκολο είναι να οργανώνεις ένα διεθνές φεστιβάλ σε ένα νησί και να καταφέρνεις να φέρνεις στη Ρόδο μουσικούς από τόσο διαφορετικά σημεία του κόσμου;
Μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται δύσκολο, ιδιαίτερα λόγω του κόστους των μετακινήσεων, όμως η αγάπη και η στήριξη των τοπικών φορέων, των επιχειρήσεων και του κόσμου της Ρόδου μάς έχουν βοηθήσει πολύ. Υπάρχει πλέον η συνείδηση ότι το νησί φιλοξενεί ένα διεθνές φεστιβάλ που μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Ρόδου ως κόμβου πολιτιστικού τουρισμού.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το Υπουργείο Πολιτισμού και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου μάς έχουν ανοίξει εμβληματικούς χώρους, όπως το Παλάτι, η Ακρόπολη και η Παναγία του Μπούργου. Παράλληλα, επειδή βρισκόμαστε στην περιφέρεια και κοντά στα σύνορα, δίνουμε ιδιαίτερο βάρος στην πολιτιστική διπλωματία και στην εκπαίδευση. Γι’ αυτό επιλέξαμε πλέον τον Οκτώβριο, ώστε οι διεθνείς καλλιτέχνες να συναντούν τους νέους μέσα από δράσεις στο Μουσικό Σχολείο Ρόδου και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Η αδελφοποίηση με το Φεστιβάλ Τζαζ του Μπόντρουμ δημιουργεί μια ακόμη γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Μπορεί η μουσική να δημιουργήσει σχέσεις που ίσως είναι δυσκολότερο να δημιουργηθούν σε άλλα επίπεδα;
Αυτό ήταν εξαρχής ένα μεγάλο στοίχημα και ταυτόχρονα ένα ισχυρό κίνητρο για να αποκτήσει το φεστιβάλ τη διεθνή μορφή που έχει σήμερα. Είναι στη φύση της τζαζ να δημιουργεί γέφυρες, φιλίες και συνεργασίες πέρα από τις όποιες διαφορές μπορεί να υπάρχουν σε άλλα επίπεδα.
Η αδελφοποίηση με το Φεστιβάλ Τζαζ του Μπόντρουμ μάς δίνει στην πράξη ένα πεδίο πολιτιστικής διπλωματίας. Στο τελικό jam session μπορεί να βρίσκονται μαζί στη σκηνή ένας Έλληνας, ένας Τούρκος και ένας Κύπριος μουσικός, μαζί με καλλιτέχνες από άλλες χώρες, και να συνομιλούν μέσα από τον αυτοσχεδιασμό. Αλλά η ανταλλαγή δεν σταματά στη σκηνή. Οι Τούρκοι μουσικοί γνωρίζουν τη δική μας κουλτούρα και εμείς, όταν ταξιδεύουμε στο Μπόντρουμ, γνωρίζουμε καλύτερα τους γείτονές μας. Όταν οι άνθρωποι συναντιούνται καλλιτεχνικά, εκπαιδευτικά και οργανωτικά, αντιλαμβάνονται ίσως περισσότερο όχι τι τους χωρίζει, αλλά πόσα πράγματα έχουν κοινά.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη συχνά προκαλεί φόβο στους καλλιτέχνες. Εσείς τη βλέπετε περισσότερο ως εργαλείο, ως συνεργάτη ή ως μια πρόκληση που αναγκάζει τον μουσικό να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι το κεντρικό θέμα του φετινού φεστιβάλ, που εστιάζει στη μεσογειακή τζαζ, θα μας απασχολήσει όμως και στο διεθνές συνέδριο MedMus που τρέχει παράλληλα με το φεστιβάλ μας. Προσωπικά ασχολούμαι ερευνητικά με το πεδίο από το 2013, κυρίως για να διερευνήσω τι σημαίνει ανθρώπινη δημιουργικότητα σε μια μουσική όπως η τζαζ, όπου ο αυτοσχεδιασμός βρίσκεται στον πυρήνα της.
Δεν τη βλέπω με φόβο. Στα performances μου χρησιμοποιώ συστήματα που αλληλεπιδρούν σε πραγματικό χρόνο: η AI λειτουργεί σαν ένας ακόμη παίκτης, ένας συνεργάτης και συνομιλητής που μπορεί να σε προκαλέσει και να σου δώσει νέες ιδέες. Κάθε performance είναι μοναδική και τελειώνει εκείνη τη στιγμή, όπως κάθε αυτοσχεδιασμός.
Αυτό όμως δεν αναιρεί τις εύλογες ανησυχίες γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αντίθετα, θεωρώ πολύ σημαντικό οι ίδιοι οι καλλιτέχνες να συμμετέχουμε ενεργά στην ευρύτερη συζήτηση για τη χρήση της, τα όριά της και τις ρυθμίσεις που χρειάζονται.
