Ο χιονισμένος για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου Όλυμπος, η μυθική κατοικία των δώδεκα θεών της αρχαιότητας, συνεχίζει να μαγεύει την ανθρώπινη φαντασία εδώ και χιλιάδες χρόνια. Με το επιβλητικό του ύψος να αγγίζει τα 2.918 μέτρα, ο απόκρημνος και συχνά στεφανωμένος με ομίχλη όγκος του θεωρούνταν από τους αρχαίους Έλληνες ως ο τόπος όπου βρισκόταν ο θρόνος του Δία, του βασιλιά των θεών.
Στο σήμερα, οι σύγχρονοι Έλληνες προσβλέπουν με ελπίδα στην επίσημη ένταξη του ψηλότερου βουνού της χώρας στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Σύμφωνα με τηλεγράφημα του Associated Press, η σχετική υποψηφιότητα πρόκειται να συζητηθεί στην τρέχουσα συνεδρίαση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, η οποία πραγματοποιείται στη Νότια Κορέα και θα διαρκέσει έως τις 29 Ιουλίου.
Για τους ανθρώπους της περιοχής, το βουνό αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς τους. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, Ευάγγελος Γερολιόλιος, ο Όλυμπος είναι η ίδια τους η ζωή και το μέρος όπου μεγάλωσαν. Αν και πρόκειται για ένα τοπίο που αντικρίζουν καθημερινά, ο ίδιος υπογραμμίζει ότι κουβαλά έναν ανεκτίμητο συνδυασμό μύθου, ιστορίας, μοναδικής βιοποικιλότητας, απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς και τεράστιου πολιτιστικού βάρους.
Από την αρχαία λατρεία στη μεγάλη οθόνη
Ελάχιστα μέρη παγκοσμίως κατέχουν τόσο κεντρική θέση στη μυθολογία όσο ο Όλυμπος, καθώς εκεί επέλεξε ο Δίας να εγκαταστήσει την αυλή του μετά την ανατροπή του Κρόνου και τη λήξη της δεκαετούς Τιτανομαχίας. Μάλιστα, το παγκόσμιο ενδιαφέρον για το βουνό αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω με την κυκλοφορία της νέας κινηματογραφικής ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν με τίτλο «Οδύσσεια», στην οποία ο Όλυμπος παρουσιάζεται ως το κέντρο των θεών που επηρεάζουν την πορεία του ομώνυμου ήρωα.
Πέρα όμως από τον μύθο, η ιστορική πραγματικότητα επιβεβαιώνεται και αρχαιολογικά, αφού σε μία από τις χαμηλότερες κορυφές έχουν έρθει στο φως τα ερείπια ενός υπαίθριου ιερού με ευρήματα που ανάγονται στην ελληνιστική περίοδο. Η ανακάλυψη αυτή ευθυγραμμίζεται με τις γραπτές μαρτυρίες του Πλούταρχου από τον 2ο αιώνα μ.Χ., ο οποίος περιέγραφε θρησκευτικές πομπές και θυσίες ζώων προς τιμήν του Δία στις κορυφές του βουνού.
Μια διαδρομή γεμάτη ιστορία και πνευματικότητα
Η θρησκευτική και πνευματική διάσταση του Ολύμπου συνεχίστηκε αδιάλειπτα και κατά τη χριστιανική εποχή. Στην κορυφή του Προφήτη Ηλία, σε υψόμετρο 2.803 μέτρων, δεσπόζει ένα παρεκκλήσι που θεωρείται ο υψηλότερος ορθόδοξος ναός στον κόσμο. Παράλληλα, στο φαράγγι του Ενιπέα σώζονται τα ερείπια μιας ιστορικής μονής του 1542, ενώ σε μικρή απόσταση πεζοπορίας βρίσκεται το Άγιο Σπήλαιο του Αγίου Διονυσίου, ένα εκκλησάκι χτισμένο μέσα στον βράχο, όπου αναβλύζει πηγή με νερό που θεωρείται αγιασμένο. Αυτός ο μοναδικός συγκερασμός πολιτισμού, θρησκείας, φυσικού κάλλους και ενδημικής χλωρίδας και πανίδας που απλώνεται από τις πλαγιές μέχρι τη θάλασσα, αποτελεί το βασικό επιχείρημα για την ανακήρυξή του σε παγκόσμιο μνημείο.
Ο κύριος Γερολιόλιος επισημαίνει ότι μια ενδεχόμενη θετική απόφαση της UNESCO θα αποτελούσε ένα σπουδαίο γεγονός που ξεπερνά τα τοπικά και εθνικά σύνορα, αφορώντας ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Ωστόσο, ο δρόμος προς την τελική έγκριση παραμένει απαιτητικός και καθόλου δεδομένος. Η ελληνική πλευρά ξεκίνησε τη σχετική διαδικασία το 2014, εντάσσοντας τον Όλυμπο στον Ενδεικτικό Κατάλογο της UNESCO, ο οποίος αποτελεί το προπαρασκευαστικό στάδιο για τις επίσημες προτάσεις των κρατών.
Η αυστηρή διαδικασία αξιολόγησης διαρκεί 14 μήνες και περιλαμβάνει ελέγχους από εξειδικευμένους συμβουλευτικούς οργανισμούς, όπως το ICOMOS και η IUCN, προτού το ζήτημα τεθεί σε ψηφοφορία από τις 21 χώρες-μέλη της Επιτροπής. Σύμφωνα με το προσχέδιο της ημερήσιας διάταξης για τη συνάντηση στη Νότια Κορέα, η επιτροπή αναμένεται να αναπέμψει την υποψηφιότητα στην Ελλάδα, ζητώντας τη συμπλήρωση πρόσθετων πληροφοριών.
Η πρόκληση του υπερτουρισμού
Η προοπτική της διεθνούς αναγνώρισης φέρνει στο προσκήνιο και την επιτακτική ανάγκη για αποτελεσματικότερη προστασία του οικοσυστήματος. Ο δήμαρχος της περιοχής αναγνωρίζει ότι μια τέτοια εξέλιξη αυξάνει τις ευθύνες της τοπικής κοινωνίας και της πολιτείας. Την ίδια ανησυχία συμμερίζεται και ο Μπάμπης Μαρινίδης, έμπειρος οδηγός βουνού και πρόεδρος του Ορειβατικού Συλλόγου Λιτοχώρου, ο οποίος θέτει το ερώτημα για το πόσους επισκέπτες μπορεί τελικά να αντέξει το ευαίσθητο αυτό οικοσύστημα.
Παρά το γεγονός ότι ο Όλυμπος προστατεύεται ως εθνικός δρυμός εδώ και δεκαετίες, φαινόμενα παραβίασης των κανόνων, όπως η παράνομη κατασκήνωση ή το κολύμπι στα ποτάμια, είναι συχνά. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει τις αρχές να εξετάζουν πλέον σοβαρά τη θέσπιση εισιτηρίου εισόδου και τον έλεγχο της ροής των επισκεπτών, ένα μέτρο που βρίσκει πλέον σύμφωνους ακόμη και όσους παλαιότερα διατηρούσαν επιφυλάξεις.
Ένα βουνό που απαιτεί σεβασμό
Τέλος, η μυθική κατοικία των θεών κρύβει και σοβαρούς κινδύνους που δεν πρέπει να υποτιμώνται από τους χιλιάδες πεζοπόρους και ορειβάτες. Παρότι η διαδρομή προς την κορυφή δεν απαιτεί εξειδικευμένες τεχνικές γνώσεις, οι απότομες μεταβολές του καιρού και το ανάγλυφο του εδάφους έχουν κοστίσει επανειλημμένα ανθρώπινες ζωές. Τα πρόσφατα τραγικά περιστατικά, όπως ο θάνατος ενός 64χροου Έλληνα πεζοπόρου από παθολογικά αίτια σε μονοπάτι και ο εντοπισμός της σορού ενός 25χρονου Ισπανού που έχασε τη ζωή του στο χιόνι, υπενθυμίζουν με τον πιο σκληρό τρόπο ότι το βουνό απαιτεί πάντα σεβασμό και υψηλό αίσθημα ευθύνης.
