Η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου αποκαλύπτει πώς η επαναλειτουργία του ιστορικού τρένου εντάχθηκε στα έργα που χρηματοδοτήθηκαν για τη Θεσσαλία
Μια ιστορία που συνδέει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, τις αναπτυξιακές παρεμβάσεις και την προσπάθεια να διασωθεί ένα κομμάτι της σιδηροδρομικής κληρονομιάς της Ελλάδας φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ιστορικό τρένο του Πηλίου.
Ο θρυλικός «Μουντζούρης», που σήμερα ταξιδεύει τους επισκέπτες στις καταπράσινες πλαγιές του βουνού των Κενταύρων, δεν ήταν πάντα ένα τουριστικό αξιοθέατο. Για δεκαετίες αποτελούσε βασικό μέσο μεταφοράς για τους κατοίκους της περιοχής, μέχρι που η λειτουργία του διακόπηκε το 1971.
Πίσω από την επιστροφή του στις ράγες, 25 χρόνια αργότερα, βρίσκεται και μια λιγότερο γνωστή ιστορία, την οποία αφηγήθηκε η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου, ανατρέχοντας στην περίοδο που υπηρετούσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες.
Σε ανάρτησή της, με αφορμή μια ιστορική φωτογραφία από την επαναλειτουργία του τρένου, η ίδια περιγράφει τον ρόλο που, όπως αναφέρει, διαδραμάτισε στην έγκριση του Μεσογειακού Ολοκληρωμένου Προγράμματος για τη Θεσσαλία.
Όπως υποστηρίζει, η επαναλειτουργία του τρένου δεν περιλαμβανόταν αρχικά στο πρόγραμμα και η ίδια παρενέβη, ζητώντας την αναθεώρησή του, ώστε να ενταχθούν οι απαραίτητες εργασίες για την επαναφορά του ιστορικού σιδηροδρόμου.
Μηλιές Πηλίου: Οι κάτοικοι του χωριού το 1903 κατά τη γιορτή της έναρξης λειτουργίας του σιδηροδρόμου, στο χώρο του παλιού σταδίου, μπροστά από το κτίριο της Μηλιώτικης Σχολής
Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης
Μια παρέμβαση που, συνέβαλε ώστε το έργο να προχωρήσει και το τρενάκι να επιστρέψει στη διαδρομή του, από τα Άνω Λεχώνια μέχρι τις Μηλιές.
Η παρέμβαση της Μαρίας Σαββαΐδη-Πολύζου για το τρένο του Πηλίου
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου υπηρετούσε ως τμηματάρχης στο Περιφερειακό Ταμείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες. Εκείνη την περίοδο, η ελληνική κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ είχε υποβάλει προς έγκριση και συγχρηματοδότηση τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ), τα οποία αφορούσαν τις περιφέρειες της χώρας και στόχευαν στην ενίσχυση της ανάπτυξής τους.
Ένα από αυτά αφορούσε τη Θεσσαλία. Ωστόσο, όπως αναφέρει η ίδια, το αρχικό σχέδιο δεν περιλάμβανε την επαναλειτουργία του τρένου του Πηλίου, ούτε τις εργασίες και τις δαπάνες που απαιτούνταν για να επιστρέψει ο ιστορικός σιδηρόδρομος σε λειτουργία.
Η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου περιγράφει ότι παρενέβη στη διαδικασία αξιολόγησης, επιστρέφοντας το πρόγραμμα στην ελληνική πλευρά για αναθεώρηση και επανυποβολή. Η παρατήρηση που, συνόδευε την επιστροφή του ήταν σαφής: η επαναλειτουργία του τρένου έπρεπε να συμπεριληφθεί στο αναθεωρημένο πρόγραμμα, προκειμένου αυτό να εγκριθεί.
Η δημοσίευση της Μαρίας Σαββαΐδη-Πολύζου
«Το συγκεκριμένο ΜΟΠ επεστράφη, με την δική μου παρέμβαση και για την οποία είμαι υπερήφανη, στην ελληνική πλευρά, για αναθεώρηση/επανυποβολή, με την παρατήρηση (από πλευράς ΕΕ), ότι δεν θα εγκρίνετο, εάν στην αναθεώρησή του δεν περιλαμβανόταν η επαναλειτουργία του Τραίνου του Πηλίου», αναφέρει χαρακτηριστικά στην ανάρτησή της.
Όπως προσθέτει, η ελληνική κυβέρνηση αποδέχθηκε την παρατήρηση και το έργο προχώρησε, ανοίγοντας τον δρόμο για την επαναλειτουργία του τρένου στην ορεινή διαδρομή Άνω Λεχώνια – Μηλιές.
Η ίδια συνδέει την προσωπική της ανάμνηση με μια ευρύτερη διαπίστωση για τον ρόλο που μπορούν να έχουν οι δημόσιες παρεμβάσεις και οι ευρωπαϊκοί πόροι στη διατήρηση υποδομών που αποτελούν μέρος της ιστορίας και της ταυτότητας ενός τόπου.
Ο «Μουτζούρης» του Πηλίου
Από το 1892 μέχρι τη διακοπή του 1971
Η ιστορία του τρένου του Πηλίου αρχίζει στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η ανάπτυξη της σιδηροδρομικής γραμμής έδωσε νέα ώθηση στην επικοινωνία του Βόλου με τα χωριά της περιοχής. Οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν το 1892, ενώ η γραμμή Άνω Λεχώνια – Μηλιές ολοκληρώθηκε το 1903.
Την επίβλεψη του έργου είχε ο Ιταλοέλληνας μηχανικός Εβαρίστο Ντε Κίρικο, πατέρας του διάσημου ζωγράφου Τζόρτζιο ντε Κίρικο. Η κατασκευή της γραμμής μέσα στο απαιτητικό ανάγλυφο του Πηλίου αποτέλεσε σημαντικό τεχνικό εγχείρημα, καθώς χρειάστηκε να δημιουργηθούν γέφυρες, τοξωτά περάσματα και σήραγγες, προκειμένου το τρένο να διασχίζει τις πλαγιές του βουνού.
Για πολλές δεκαετίες, συνέβαλλε στην καθημερινή μετακίνηση των κατοίκων και στη μεταφορά προϊόντων, συνδέοντας τις κοινότητες του Πηλίου με τον Βόλο και τις εμπορικές δραστηριότητες της ευρύτερης περιοχής.
Το τρένο έγινε γνωστό με το προσωνύμιο «Μουντζούρης», εξαιτίας του μαύρου καπνού που άφηναν πίσω τους οι ατμομηχανές του. Με την ανάπτυξη, όμως, του οδικού δικτύου και την εξάπλωση των αυτοκινήτων, ο ρόλος του άρχισε να περιορίζεται.
Η λειτουργία του τρένου διακόπηκε το 1971, επί δικτατορίας, καθώς η σιδηροδρομική γραμμή θεωρήθηκε οικονομικά ασύμφορη. Η ανάπτυξη του οδικού δικτύου και η αυξανόμενη χρήση των αυτοκινήτων είχαν περιορίσει την επιβατική και εμπορευματική κίνηση, με αποτέλεσμα ο σιδηρόδρομος να χάσει σταδιακά τον ρόλο που είχε για την περιοχή.
Η οριστική κατάργηση της γραμμής αποφασίστηκε από τον ΟΣΕ την 1η Αυγούστου 1971, έπειτα από σχετικές συζητήσεις τοπικών φορέων στον Βόλο, παρά τις φωνές που υποστήριζαν τη διατήρησή της.
Από την πρώτη επανεμφάνιση στη μεγάλη επιστροφή του 1996
Η επιστροφή του ιστορικού τρένου στις ράγες είχε αρχίσει να δρομολογείται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου υπηρετούσε ως τμηματάρχης στο Περιφερειακό Ταμείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες.
Η παρέμβασή της αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς την επαναλειτουργία του ιστορικού σιδηροδρόμου, θέτοντας τις βάσεις για την ένταξή του στον αναπτυξιακό σχεδιασμό της Θεσσαλίας.
Τριάντα χρόνια μετά την επιστροφή του τρένου στις ράγες, η Μαρία Σαββαΐδη-Πολύζου αποκαλύπτει μια άγνωστη πτυχή της ιστορίας του «Μουντζούρη», φωτίζοντας τον ρόλο που διαδραμάτισε η παρέμβασή της στην πορεία προς την επαναλειτουργία του.
Το εσωτερικό του τρένου
Χρειάστηκαν χρόνια προσπαθειών και εργασιών, ενώ ένα σημαντικό βήμα έγινε το 1987, όταν το τρένο επανεμφανίστηκε σε σύντομη διαδρομή στον Βόλο, στο πλαίσιο της Βαλκανικής Έκθεσης Χειροτεχνίας.
Η οριστική επιστροφή του στη γραμμή Άνω Λεχώνια – Μηλιές πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 1996. Στις 23 Μαΐου έγιναν δοκιμαστικά δρομολόγια, ενώ τα επίσημα εγκαίνια ακολούθησαν στις 25 Μαΐου.
Το τρένο δεν επέστρεψε σε ολόκληρη την αρχική διαδρομή Βόλου – Μηλεών, αλλά στο τμήμα Άνω Λεχώνια – Μηλιές, το οποίο αποτελεί μέχρι σήμερα τον βασικό άξονα της τουριστικής λειτουργίας του.
Τα επόμενα χρόνια, η ιστορική γραμμή βρέθηκε ξανά αντιμέτωπη με διακοπές στη λειτουργία της. Τον Σεπτέμβριο του 2023, οι καταστροφές που προκάλεσε η κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία επηρέασαν και τις σιδηροδρομικές υποδομές της περιοχής, οδηγώντας στην αναστολή των δρομολογίων.
Μέσα στο 2026, επίσης η Hellenic Train ανακοίνωσε προσωρινή αναστολή των δρομολογίων του Σαββατοκύριακου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, επικαλούμενη έκτακτες επιχειρησιακές ανάγκες. Σήμερα, ο «Μουντζούρης» συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αξιοθέατα του Πηλίου, με την Hellenic Train να έχει ανακοινώσει επιπλέον δρομολόγια για τις 26, 27 και 28 Οκτωβρίου 2026.
Μια διαδρομή 15 χιλιομέτρων μέσα στο πράσινο
Ο «Μουντζούρης» πραγματοποιεί τη διαδρομή από τα Άνω Λεχώνια μέχρι τις Μηλιές, διασχίζοντας περίπου 15 χιλιόμετρα μέσα σε ένα τοπίο με πυκνή βλάστηση, ελαιώνες, πλατάνια, πέτρινα γεφύρια και παλιές σιδηροδρομικές κατασκευές.
Η διαδρομή διαρκεί περίπου 90 λεπτά και το τρένο κινείται σε γραμμή εύρους μόλις 60 εκατοστών, μία από τις στενότερες σιδηροδρομικές γραμμές στον κόσμο. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι επιβάτες έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά τεχνικά έργα που συνδέονται με την κατασκευή του σιδηροδρόμου, ανάμεσά τους την πεντάτοξη πέτρινη γέφυρα της Καλορρέμας και τη μεταλλική γέφυρα του Ταξιάρχη, γνωστή και ως γέφυρα Ντε Κίρικο.
Σημαντικό σημείο της διαδρομής είναι η Άνω Γατζέα, όπου πραγματοποιείται ενδιάμεση στάση διάρκειας 15 λεπτών. Εκεί, οι επιβάτες μπορούν να αποβιβαστούν για λίγο, να φωτογραφίσουν το τρένο και να απολαύσουν το τοπίο πριν συνεχιστεί το ταξίδι.
Ο τελικός προορισμός είναι οι Μηλιές, ένα από τα γνωστά παραδοσιακά χωριά του Πηλίου, με πλακόστρωτα καλντερίμια και χαρακτηριστική πηλιορείτικη αρχιτεκτονική. Η άφιξη στον παλιό σταθμό αποτελεί μέρος της εμπειρίας, καθώς το ταξίδι συνδέει τη σιδηροδρομική ιστορία με την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου.
Ο «Μουντζούρης» δεν λειτουργεί πλέον ως μέσο καθημερινής μεταφοράς, όπως συνέβαινε στο παρελθόν. Έχει αποκτήσει κυρίως τουριστικό χαρακτήρα, διατηρώντας, ωστόσο, ζωντανή τη μνήμη μιας εποχής κατά την οποία ο σιδηρόδρομος αποτελούσε βασικό κρίκο στην ανάπτυξη του Πηλίου.
Η μαρτυρία της Μαρίας Σαββαΐδη-Πολύζου προσθέτει μια διαφορετική διάσταση στην ιστορία του τρένου του Πηλίου. Πέρα από τις ράγες, τις γέφυρες και τις ατμομηχανές, αναδεικνύει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι άνθρωποι που συμμετέχουν στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση αναπτυξιακών έργων.
Πηγή
