Ένας ρωμαϊκός τάφος σε σχήμα πυραμίδας με σπάνια πέτρινη είσοδο και αρχαία ταφικά κείμενα ανακαλύφθηκε στο Μπιρ αλ-Σουγκάλα, στην όαση Ντάχλα
Αιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή έφερε στο φως έναν πυραμιδοειδή τάφο ηλικίας περίπου 1.700 ετών στην περιοχή Μπιρ αλ-Σουγκάλα, στην όαση Ντάχλα, περίπου 750 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Καΐρου.
Ο τάφος είχε κατασκευαστεί για να φιλοξενήσει τα λείψανα ενός άνδρα και της συζύγου του και φέρει επιγραφή με ταφικό ποίημα 19 στίχων, γραμμένο εξ ολοκλήρου στα ελληνικά.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου ανακοίνωσε την ανακάλυψη στις 25 Σεπτεμβρίου 2026, επισημαίνοντας ότι το μνημείο συνδυάζει δύο διαφορετικές θρησκευτικές και πολιτισμικές παραδόσεις μέσα στην ίδια κατασκευή από ασβεστόλιθο και ωμές πλίνθους.
Η Αίγυπτος της ρωμαϊκής περιόδου είναι γνωστό ότι διατήρησε πολλές από τις παλαιότερες αιγυπτιακές θρησκευτικές πρακτικές, ακόμη και μετά την ελληνιστική και στη συνέχεια τη ρωμαϊκή κυριαρχία. Ωστόσο, τάφοι που αποτυπώνουν τόσο άμεσα αυτή τη συνύπαρξη —με καθαρά αιγυπτιακή αρχιτεκτονική και ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο στο ίδιο μνημείο— θεωρούνται σπάνιοι.
Πυραμιδοειδής μορφή με στοιχεία από την αρχαία αιγυπτιακή παράδοση
Για να φτάσει κάποιος στην είσοδο του τάφου, έπρεπε να ανέβει 14 σκαλοπάτια.
Η είσοδος, κατασκευασμένη από ψαμμίτη, φέρει διακοσμητικά και θρησκευτικά στοιχεία που παραπέμπουν σε μνημεία πολύ παλαιότερων εποχών της αιγυπτιακής ιστορίας: φτερωτό ηλιακό δίσκο, παραστάσεις κόμπρας και λίθινο πάνελ με βαθιά χαραγμένα ιερογλυφικά.
Ο Μοχάμεντ Αμπντέλ Μπάντι, επικεφαλής του Τομέα Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, ανέφερε ότι οι επιγραφές περιλαμβάνουν προστατευτικές επικλήσεις και θρησκευτικά κείμενα.
Πίσω από την είσοδο βρίσκεται ένας επιχρισμένος διάδρομος από ωμές πλίνθους, με θολωτή οροφή που έχει εν μέρει καταρρεύσει. Από εκεί οδηγείται κανείς σε δύο ξεχωριστούς ταφικούς θαλάμους, έναν σε κάθε πλευρά.
Οι ανασκαφείς εντόπισαν επίσης δύο ακόμη επιχρισμένες ταφικές κατασκευές δίπλα στην κεντρική αίθουσα, γεγονός που δείχνει ότι ο τάφος ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε αργότερα και για άλλες ταφές πέραν του ζεύγους που αναφέρεται στην ελληνική επιγραφή.
Ελληνικό ταφικό ποίημα 19 στίχων
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα στο εσωτερικό είναι μια λίθινη στήλη από ψαμμίτη με ταφικό ποίημα 19 στίχων στα αρχαία ελληνικά.
Η επιγραφή είναι αφιερωμένη σε έναν άνδρα, του οποίου το όνομα αποδίδεται σε διαφορετικές μεταγραφές ως Pisechtes, Pisechthis ή Bisichthes.
Οι πρώτες εκτιμήσεις των ερευνητών υποδεικνύουν ότι πιθανόν να είχε διατελέσει δικαστής.
Η επιγραφή χρονολογείται στα τέλη του 3ου ή στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., περίπου δύο αιώνες μετά την ενσωμάτωση της Αιγύπτου στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Την εποχή εκείνη, η ελληνική γλώσσα είχε εδραιωθεί ως γλώσσα των μορφωμένων κοινωνικών στρωμάτων της όασης.
Ο Χισάμ αλ-Λίθι, γενικός γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, δήλωσε ότι η αρχιτεκτονική, οι επιγραφές και τα ταφικά μνημεία της περιοχής μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για τα έθιμα ταφής, αλλά και για την πολιτιστική και θρησκευτική ζωή της όασης κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.
Η συνύπαρξη μιας αιγυπτιακής πυραμιδοειδούς μορφής με ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο στο ίδιο ταφικό μνημείο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη μελέτη της πολιτισμικής αλληλεπίδρασης στην περιοχή.
Νόμισμα του Κωνσταντίνου και αιγυπτιακές ταφικές παραστάσεις
Στην ανασκαφή βρέθηκε επίσης χάλκινο νόμισμα με την εικόνα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, καθώς και λίθινη τράπεζα προσφορών από ψαμμίτη, λεκάνη καθαρμού και αρκετά κεραμικά αγγεία.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τη χρονολόγηση του τάφου στον 4ο αιώνα μ.Χ.
Πάνω από το υπέρθυρο της εισόδου υπάρχει ακόμη ταφική παράσταση που απεικονίζει την έβδομη ώρα του Imy-Duat, του αρχαίου αιγυπτιακού κειμένου που περιγράφει τη νυχτερινή διαδρομή του θεού Ήλιου στον Κάτω Κόσμο.
Η συγκεκριμένη παράσταση βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την ελληνική επιτύμβια στήλη, υπογραμμίζοντας ακόμη περισσότερο τη συνύπαρξη των δύο πολιτισμικών παραδόσεων.
Μεταγενέστερη χρήση του μνημείου
Σε μεταγενέστερη φάση, πάνω από την είσοδο του τάφου κατασκευάστηκε μικρό παρεκκλήσι από ωμές πλίνθους.
Η προσθήκη αυτή αποτελεί ένδειξη ότι ο χώρος συνέχισε να χρησιμοποιείται ή να επισκέπτεται για αρκετό διάστημα μετά την αρχική ταφή.
Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη αποσαφηνίσει εάν το παρεκκλήσι συνδεόταν με την οικογένεια του νεκρού ζεύγους ή αν δημιουργήθηκε από μεταγενέστερους χρήστες του χώρου.
Ένα μοναδικό εύρημα στην ίδια νεκρόπολη
Οι ανασκαφές στο Bir al-Shughala, τμήμα της νεκρόπολης που εξυπηρετούσε την αρχαία πρωτεύουσα της όασης, τη Mothis, πραγματοποιούνται από το 2002.
Κατά τη διάρκεια των ετών έχουν εντοπιστεί πολυάριθμοι τάφοι που καταγράφουν τη συνύπαρξη αιγυπτιακών, ελληνικών και ρωμαϊκών ταφικών εθίμων.
Παρά το πλούσιο αρχαιολογικό υλικό της περιοχής, οι αρμόδιες αρχές χαρακτηρίζουν τον συγκεκριμένο πυραμιδοειδή τάφο ως εύρημα χωρίς ακριβές αντίστοιχο μέσα στην ίδια νεκρόπολη.
Η ιδιαιτερότητά του δεν σχετίζεται τόσο με το μέγεθος, όσο με τον εξαιρετικά σπάνιο συνδυασμό ενός ελληνικού ταφικού ποιήματος μέσα σε ένα μνημείο με σαφώς αιγυπτιακό θρησκευτικό και αρχιτεκτονικό χαρακτήρα.
Η όαση Ντάχλα βρίσκεται βαθιά στη Δυτική Έρημο της Αιγύπτου, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την κοιλάδα του Νείλου.
Για τον λόγο αυτό, η παρουσία ενός τόσο εκτενούς λογοτεχνικού κειμένου στα ελληνικά θεωρείται από μόνη της αξιοσημείωτη.
Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο πώς ο Pisechtes βρέθηκε να τιμάται με ελληνικό ποίημα σε τόσο απομακρυσμένο σημείο ούτε έχει γίνει γνωστό αν προγραμματίζονται νέες ανασκαφές στην περιοχή για να απαντηθούν τα ανοιχτά ερωτήματα.
Πηγή: archaeologymag
