«Για το Υπουργείο Πολιτισμού, η αποκατάσταση ενός εκκλησιαστικού μνημείου δεν ολοκληρώνεται με τη συντήρησή του, αλλά με την επανένταξή του στην καθημερινή ζωή της τοπικής κοινωνίας», σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη
Με την απόδοση στην τοπική κοινωνία και στη λατρευτική χρήση των αποκαταστημένων Ιερών Ναών του Ταξιάρχη Μητροπόλεως και Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς, όπου και η μοναδική ξυλόγλυπτη εικόνα του Αγίου, καθώς και με αυτοψία στο έργο της αποκατάστασης και ανάδειξης του τεμένους Κουρσούμ, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ολοκλήρωσε έναν ακόμα κύκλο σημαντικών παρεμβάσεων για την προστασία, την ανάδειξη και την αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της ακριτικής Καστοριάς. Τα έργα που αποδόθηκαν ενισχύουν τον χαρακτήρα της πόλης ως ενός από τους σημαντικότερους πυρήνες της βυζαντινής και μεταβυζαντινής πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στον χαιρετισμό της σημείωσε: «Η Καστοριά, με την απαράμιλλη φυσική ομορφιά και το εξαιρετικά πλούσιο πολιτιστικό της απόθεμα, αποκτά τα τελευταία χρόνια τις αναγκαίες υποδομές και εδραιώνεται σταδιακά ως ένας σημαντικός πολιτιστικός προορισμός. Είναι από τους ελάχιστους τόπους στην Ελλάδα που διαθέτουν μια τόσο μεγάλη σε εύρος και διαχρονία βυζαντινή κληρονομιά. Μαζί με το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα αποτελεί έναν από τους τρεις σημαντικότερους πόλους που αποτυπώνουν τη συνέχεια της βυζαντινής και εκκλησιαστικής μας παράδοσης. Για το Υπουργείο Πολιτισμού, η αποκατάσταση ενός εκκλησιαστικού μνημείου δεν ολοκληρώνεται με τη συντήρησή του, αλλά με την επανένταξή του στην καθημερινή ζωή της τοπικής κοινωνίας. Η αποκατάσταση του Ιερού Ναού Ταξιάρχη Μητροπόλεως και η απόδοσή του στη λατρεία και στους πολίτες αποτελεί ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα για την προστασία και την ανάδειξη της μοναδικής πολιτιστικής ταυτότητας της Καστοριάς. Όπου αυτό είναι εφικτό, και πάντοτε σε στενή συνεργασία με τις οικείες Μητροπόλεις, τα βυζαντινά μνημεία οφείλουν να διατηρούν τον λειτουργικό τους χαρακτήρα, υπηρετώντας τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και διαφυλάσσοντας τη ζωντανή συνέχεια της ιστορίας και της παράδοσής μας. Αντίστοιχα, στην Ομορφοκκλησιά αποδόθηκε και πάλι στη λατρεία και στους κατοίκους ένα μοναδικό μνημείο του 13ου αι., εξαιρετικής σημασίας για τη βυζαντινή και εκκλησιαστική τέχνη. Η ξυλόγλυπτη εικόνα του Αγίου Γεωργίου αποτελεί σπάνιο δείγμα ολόσωμης αγαλματικής απεικόνισης του Αγίου. Μέχρι σήμερα, δεν είχε υποστεί ποτέ εργασίες συντήρησης. Η απομάκρυνση της αιθάλης που είχε συσσωρευτεί επί αιώνες αποκάλυψε έναν ιδιαίτερα πλούσιο ζωγραφικό διάκοσμο με έντονα χρώματα, παρά τις εκτεταμένες φθορές που είχε υποστεί το έργο. Η ιστορική και καλλιτεχνική αξία του ενισχύεται, τόσο από τον σπάνιο εικονογραφικό του τύπο, όσο και από τη θέση του μνημείου πάνω σε σημαντική οδική αρτηρία, από την οποία διέρχονταν στρατεύματα, στοιχείο που συνδέεται άμεσα με τον Άγιο Γεώργιο, ως προστάτη του Στρατού. Οι δύο αυτές αποκαταστάσεις αποτυπώνουν τη σταθερή στρατηγική του Υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία, την ανάδειξη και τη λειτουργική επανένταξη μνημείων υψηλής ιστορικής, καλλιτεχνικής και πνευματικής αξίας, ώστε να αποδίδονται στις τοπικές κοινωνίες ως ζωντανοί τόποι πολιτισμού, μνήμης και λατρείας. Παράλληλα, η ολοκλήρωση του έργου της αποκατάστασης του Τεμένους Κουρσούμ προσθέτει ένα ακόμη σταθμό στην πολιτιστική διαχρονία της Καστοριάς».
Βυζαντινός Ναός Ταξιάρχη Μητροπόλεως Καστοριάς
Το έργο στον βυζαντινό Ναό Ταξιάρχη Μητροπόλεως, προϋπολογισμού 800.000, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, προέβλεπε εργασίες αποκατάστασης του κελύφους και συντήρησης των τοιχογραφιών του, οι οποίες χρονολογούνται, σε διαφορετικές χρονολογικές περιόδους, (στο εσωτερικό 10ος και 14ος και εξωτερικά 13ος και 15ος αι.). Πρόκειται για τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με νάρθηκα. Στο εσωτερικό της διασώζονται τοιχογραφίες δύο περιόδων του 10ου αι. και του 1359/60, καθώς ανακαινίστηκε στα χρόνια της βασιλείας του Σέρβου ηγεμόνα Συμεών Ούρεση Παλαιολόγου (ανεξάρτητου κυβερνήτη Ηπείρου, Ακαρνανίας και Αιτωλίας) και του γιού του Ιωάννη- οι οποίοι είχαν εκτοπιστεί στην Καστοριά από τον Νικηφόρο Orsini B’, όταν, το 1356, εξεστράτευσε εναντίον της Θεσσαλίας. Στον συγκεκριμένο Ναό αναγορεύθηκε αντιβασιλέας σε νεαρή ηλικία ο Ιωάννης Ούρεσης Παλαιολόγος και μετέπειτα μοναχός Μετεώρων, Ιωάσαφ. Οι τοιχογραφίες του εξωτερικού δυτικού τοίχου χρονολογούνται στα μέσα του 13ου αι. με την απεικόνιση εκατέρωθεν του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, του τσάρου των Βουλγάρων Μιχαήλ Ασάν (1218-1241) και της μητέρας του Ειρήνης Κομνηνής, κόρης του Θεοδώρου Κομνηνού Δούκα, δεσπότη της Ηπείρου. Στον νότιο εξωτερικό τοίχο απεικονίζονται προσωπογραφίες αρχόντων της Καστοριάς οι οποίοι ετάφησαν εκεί (τέλη 15ου αι.) με πλούσιες ενδυμασίες. Στο Ναό υπάρχει το οστεοφυλάκιο του ήρωα Μακεδονομάχου Παύλου και της συζύγου του Ναταλίας Μελά.
Ναός Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς
Ο Ναός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της περιοχής και σημαντικό προσκυνηματικό κέντρο. Ο αρχικός του πυρήνας χρονολογείται στα τέλη του 12ου ή στις αρχές του 13ου αι. Ανήκει στον τύπο του εγγεγραμμένου σταυροειδούς ναού με τρούλο, ενώ μεταγενέστερες προσθήκες, όπως το τριώροφο καμπαναριό, οι στοές και ο εξωνάρθηκας, διαμόρφωσαν τη σημερινή σύνθετη μορφή του. Ο πλούσιος τοιχογραφικός του διάκοσμος δημιουργήθηκε σε διαφορετικές φάσεις, από τα τέλη του 13ου έως το δεύτερο μισό του 14ου αι., αντανακλώντας την καλλιτεχνική και ιστορική σημασία του. Το μνημείο υπέστη πολύ σοβαρή καταστροφή από πυρκαγιά καταστρέφοντας μεγάλο μέρος του τοιχογραφικού του διακόσμου. Οι τοιχογραφίες που διασώθηκαν «χτυπήθηκαν» για να δεχτούν νέο επίχρισμα ασβέστη που θα λειτουργούσε ως υπόστρωμα για τη νέα τοιχογράφηση, η οποία, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Αυτό το υπόστρωμα απομακρύνθηκε με μηχανικό καθαρισμό διασώζοντας τον εξαιρετικής ποιότητας τοιχογραφικό διάκοσμο του μνημείου. Ιδιαίτερη αξία έχει η υπερμεγέθης ανάγλυφη ξύλινη εικόνα του Αγίου Γεωργίου (ξόανο), έργο του τελευταίου τετάρτου του 13ου αι., η οποία ξεχωρίζει για τη σπάνια τεχνοτροπία και τη λατρευτική της σημασία. Η επιλογή στην απεικόνιση στρατιωτικών Αγίων ερμηνεύεται από τον φυλακτήριο ρόλο που απέκτησαν κυρίως, ο Άγιος Γεώργιος, ήδη από τον 6ο αι., καθώς συσχετίστηκε με τον αυτοκράτορα και τον στρατό. Κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο η απεικόνισή του κερδίζει σημαίνουσα θέση στην εικονογραφία των εκκλησιών ως προστάτης των κατοίκων από τους ξένους κατακτητές σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο. Επίσης, σύμφωνα με την παράδοση οι ανάγλυφες εικόνες διέθεταν και θαυματουργικές ιδιότητες που συχνά σχετίζονταν με την ίαση από αρρώστιες ή σε αγροτικές περιοχές με τελετουργίες για το νερό (λειψυδρία). Οι πρόσφατες επεμβάσεις συντήρησης αποκάλυψαν τα αρχικά χρώματα της εικόνας, βελτίωσαν την προστασία της και ανέδειξαν τον εξαιρετικής ποιότητας ζωγραφικό διάκοσμο.
Τέμενος Κουρσούμ
Κατά τις εκσκαφές για τον έλεγχο της θεμελίωσης και την ανεύρεση του αρχικού δαπέδου, όπως προέβλεπε η μελέτη για την αποκατάσταση και ανάδειξη του Τεμένους, έργο προϋπολογισμού 1.000.000 ευρώ, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια μεσοβυζαντινής βασιλικής και πλήθος ταφών, στο εσωτερικό της. Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας, εκπονήθηκαν οι απαιτούμενες μελέτες για την τοποθέτηση γυάλινου δαπέδου στο εσωτερικό του μνημείου ώστε να είναι ορατά τα σημαντικότατα ευρήματα, στο κοινό. Με την τοποθέτηση εντός των επόμενων μηνών ηχοπετασμάτων για την μείωση του θορύβου των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και τη συνολική διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του, το Κουρσούμ Τζαμί θα ενταχθεί στα επισκέψιμα μνημεία της πόλης.
Τον αγιασμό για τα θυρανοίξια του Ιερού Ναού Ταξιάρχη τέλεσαν ο Μητροπολίτης Καστορίας κ.κ. Καλλίνικος, και ο Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κ.κ. Θεόκλητος. Στην τελετή παρέστησαν εκπρόσωποι του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμύνης και του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατού, η Βουλευτής Καστοριάς Μαρία Αντωνίου, εκπρόσωποι της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, η αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κρυσταλλία Ματζανά, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καστοριάς Ανδρομάχη Σκρέκα και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.
Πηγή
