Η Νίκη Στυλιανού έχει αφιερώσει τη διαδρομή της στη δημιουργία χώρων όπου η τέχνη γίνεται αφορμή για διάλογο, συνεργασία και ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση. Με αφορμή τη δράση της μέσα από την UNI.VERSUS Art Room, το JELO6 Project και το The Light Factory, μιλά για την αξία της αυθεντικής έκφρασης, της δημιουργικότητας και της ανταλλαγής ιδεών στη σύγχρονη καλλιτεχνική σκηνή.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα της UNI.VERSUS Art Room και ποιο ήταν το προσωπικό σας όραμα όταν ξεκινήσατε αυτό το εγχείρημα;
Αγαπώ τον άνθρωπο και αγαπώ την αυτοέκφραση. Αγαπώ τη ζωή και αγαπώ τη δημιουργία και τη δημιουργικότητα. Η UNI.VERSUS Art Room γεννήθηκε κάποια στιγμή, που στη ζωή μου η ανάγκη για ελεύθερη έκφραση έγινε προτεραιότητα. Από την αρχή δε φαντάστηκα το χώρο αυτό ως συμβατική γκαλερί, αλλά ως τόπο συνάντησης, ανταλλαγής, συνομιλίας.
Ίσως αυτή η προσέγγιση να έχει τις ρίζες της στην αρχιτεκτονική μου παιδεία. Πάντα με ενδιέφεραν τόσο τα όμορφα πράγματα και τα όμορφα περιβάλλοντα, όσο και οι σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσά τους. Με γοήτευαν τα συστήματα, η αλληλεπίδραση, οι δυναμικές. Μεταξύ θεατή-παρατηρητή και έργου. Μεταξύ έργου και στάσης ή κίνησης. Μεταξύ έργου και σώματος. Μεταξύ ιδέας και διαδικασίας υλοποίησης.
Με τα χρόνια, η UNI.VERSUS εξελίχθηκε σε μια ανοιχτή πλατφόρμα διαλόγου, συνεργασίας και πειραματισμού. Με ενδιαφέρει να δημιουργώ τις συνθήκες εκείνες που θα μπορούσαν να ενδυναμώσουν τους καλλιτέχνες, παρέχοντάς τους ασφαλή χώρο για έκθεση, αλλά και ουσιαστική επαφή με τον εαυτό τους και το κοινό. Πιστεύω ότι η έκφραση μέσω τέχνης, καλής ή εφαρμοσμένης, έχει μεγάλη δύναμη όταν είναι αυθεντική. Η αυθεντικότητα έχει μια υπέροχη δύναμη να αγγίζει με τέτοιο τρόπο τόσο το άτομο όσο και τις συλλογικότητες, ενώνοντας μέσω της κοινής εμπειρίας.
Η γκαλερί κινείται ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη, το design και το καλλιτεχνικό κόσμημα, φιλοξενώντας διαφορετικές μορφές δημιουργικής έκφρασης. Τι είναι αυτό που συνδέει όλες αυτές τις πρακτικές κάτω από την ίδια στέγη;
Επιλέγω συνειδητά να μη βλέπω τη σύγχρονη τέχνη, τη χειροτεχνία, το design και το καλλιτεχνικό κόσμημα ως διακριτά πεδία. Τα αντιλαμβάνομαι ως διαφορετικές γλώσσες της ίδιας δημιουργικής διαδικασίας. Αυτό που με συγκινεί δεν είναι τόσο η τελική μορφή ή το μέσο, όσο η σχέση του ανθρώπου με την υλικότητα· η στιγμή που μια ιδέα παίρνει μορφή και ένα υλικό –είτε είναι χρωστική, πηλός, μέταλλο, ξύλο, ύφασμα ή ακόμη και πλαστικό– μετασχηματίζεται σε φορέα νοήματος. Με συγκινεί το γεγονός ότι κάθε έργο διατηρεί τα ίχνη της διαδρομής που το γέννησε και γίνεται φορέας της δικής του αφήγησης.
Στη σημερινή της μορφή, η UNI.VERSUS δεν εκπροσωπεί έναν συγκεκριμένο κλάδο. Υπογραμμίζει την ίδια τη δημιουργική διαδικασία, ανεξάρτητα από το μέσο που αυτή χρησιμοποιεί για να εκφραστεί. Όταν το κόσμημα συναντά τη γλυπτική, όταν ένα χρηστικό αντικείμενο συνομιλεί με ένα εικαστικό έργο ή όταν το design αγγίζει την τέχνη, οι διαφορές δεν αναιρούνται· αντίθετα, αποκτούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις πεδίων γεννιούνται νέες αναγνώσεις, νέες συνεργασίες και, συχνά, νέοι τρόποι να αντιληφθούμε όχι μόνο τα έργα αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό.
Πιστεύω ότι η σύγχρονη δημιουργία δεν χρειάζεται στεγανά. Χρειάζεται ανοιχτά περιβάλλοντα, όπου ιδέες, υλικά και άνθρωποι μπορούν να συναντιούνται, να αλληλεπιδρούν και να εξελίσσονται μαζί. Ένας τέτοιος χώρος φιλοδοξεί να είναι η UNI.VERSUS.
Πώς επιλέγετε τους καλλιτέχνες και τις εκθέσεις που παρουσιάζετε; Υπάρχει μια συγκεκριμένη επιμελητική φιλοσοφία που χαρακτηρίζει την UNI.VERSUS Art Room;
Θα έλεγα ότι η επιμελητική φιλοσοφία της UNI.VERSUS βασίζεται περισσότερο στη δημιουργία συνδέσεων παρά στην παρουσίαση αντικειμένων. Μας ενδιαφέρει να φέρνουμε κοντά δημιουργούς από διαφορετικά πεδία, αλλά και από διαφορετικές γενιές και πολιτισμικές αφετηρίες, όταν αισθανόμαστε ότι μοιράζονται έναν κοινό εννοιολογικό πυρήνα που μπορεί να αναδείξει, με ουσιαστικό τρόπο, ζητήματα και έννοιες που παραμένουν ακόμη ανοιχτά προς διερεύνηση.
Προσωπικά, δεν θεωρώ τον εαυτό μου επιμελήτρια με την κλασική έννοια του όρου. Νιώθω περισσότερο ότι συνοδεύω ανθρώπους στη δημιουργική τους πορεία, αναζητώντας εκείνους που έχουν το θάρρος να ερευνήσουν, να αμφισβητήσουν και να εκφράσουν κάτι αληθινά δικό τους.
Ίσως γι’ αυτό θα χαρακτήριζα τη UNI.VERSUS ως μια ανθρωποκεντρική πλατφόρμα.
Η δραστηριότητά σας εκτείνεται και εκτός Ελλάδας, μέσα από συνεργασίες και συμμετοχές σε διεθνείς διοργανώσεις. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς να λειτουργείτε ως γέφυρα ανάμεσα στην ελληνική δημιουργία και το διεθνές κοινό;
Το θεωρώ ουσιαστικό, όχι όμως με την έννοια της μονοδιάστατης προβολής. Δεν πιστεύω ότι ο πολιτισμός «εξάγεται». Πιστεύω όμως ότι οφείλει να ταξιδεύει. Θεωρώ ότι οι διεθνείς συνεργασίες είναι απαραίτητες, όχι μόνο για να ταξιδεύουν τα έργα, αλλά κυρίως για να ταξιδεύουν οι ιδέες. Η ουσιαστική ανταλλαγή ξεκινά όταν διαφορετικοί άνθρωποι, πολιτισμοί και τρόποι σκέψης συναντιούνται ισότιμα και αφήνουν χώρο ο ένας στον άλλον να ενημερωθεί, να επηρεαστεί κατά βούληση και, αν το επιλέξει, να ενσωματώσει και να εξελιχθεί μέσα από τη ζύμωση αυτή.
Μέσα από την UNI.VERSUS, προσπαθώ να δημιουργώ γέφυρες που λειτουργούν και προς τις δύο κατευθύνσεις. Να δίνω στους Έλληνες δημιουργούς ευκαιρίες να συνομιλήσουν με τον κόσμο, αλλά και να φέρνω στην Ελλάδα καλλιτέχνες, ιδέες, εμπειρίες και πρακτικές που μπορούν να εμπλουτίσουν τη δική μας δημιουργική κοινότητα.
Πιστεύω ακράδαντα στην ανταλλαγή. Όσο περισσότερο ακούμε, μοιραζόμαστε και συνεργαζόμαστε, τόσο περισσότερο διευρύνονται οι ορίζοντές μας.
Εκτός από την UNI.VERSUS Art Room, είστε συνδιοργανώτρια του JELO6 Project, μιας πρωτοβουλίας που έχει συμβάλει ουσιαστικά στην ανάδειξη του σύγχρονου καλλιτεχνικού κοσμήματος στην Ελλάδα. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται ο θεσμός και ποιος είναι ο ρόλος του στη διαμόρφωση μιας πιο εξωστρεφούς ελληνικής δημιουργικής κοινότητας;
Το JELO6 Project ξεκίνησε από την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας κοινός τόπος συνάντησης για ανθρώπους που εργάζονται με το κόσμημα, την κεραμική, τη μικρογλυπτική και γενικότερα το αντικείμενο ως φορέα καλλιτεχνικής έκφρασης. Από την πρώτη στιγμή μάς ενδιέφερε περισσότερο να δημιουργήσουμε μια ζωντανή κοινότητα παρά μια ακόμη διοργάνωση.
Σήμερα, καθώς αυτή η κοινότητα διευρύνεται, παραμένουμε προσηλωμένοι στις ίδιες αξίες: τη γνωριμία και τη συνεργασία ανάμεσα σε Έλληνες και διεθνείς δημιουργούς, τη συμπερίληψη, τη συμμετοχικότητα και την πεποίθηση ότι η δημιουργία μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική μορφή ειρηνικού ακτιβισμού. Η τέχνη δεν υπάρχει μόνο για να καταγράφει ή να ασκεί κριτική· μπορεί να δίνει μορφή σε όσα μας απασχολούν, να ανοίγει νέους τρόπους σκέψης και να δημιουργεί χώρο για ουσιαστική επικοινωνία.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι η μεγαλύτερη αξία του JELO6 δεν βρίσκεται στον αριθμό των συμμετοχών ή στη διεθνή του προβολή, αλλά στις σχέσεις που γεννιούνται μέσα από αυτό και συνεχίζουν να αναπτύσσονται πολύ μετά το τέλος κάθε διοργάνωσης. Όταν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζονται, όταν ξεκινά μια συνεργασία, μια κοινή έκθεση ή μια νέα ιδέα βρίσκει το έδαφος για να εξελιχθεί, τότε αισθάνομαι ότι ο θεσμός έχει πραγματικά πετύχει τον σκοπό του.
Εύχομαι το JELO6 να συνεχίσει να λειτουργεί ως ένας ανοιχτός χώρος συνάντησης και ανταλλαγής, όπου η ελληνική δημιουργία συνομιλεί ισότιμα με τη διεθνή σκηνή και όπου η διαφορετικότητα δεν εξομαλύνεται, αλλά αναγνωρίζεται ως η μεγαλύτερη δύναμη κάθε ζωντανής δημιουργικής κοινότητας.
Μέσα από το The Light Factory εστιάζετε στην υποστήριξη και ενδυνάμωση καλλιτεχνών μέσω mentoring και συμβουλευτικής. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι δημιουργοί και τι είναι αυτό που επιδιώκετε να τους προσφέρετε μέσα από αυτή την πρωτοβουλία;
Σήμερα οι δημιουργοί καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους. Δεν αρκεί να είναι άρτια καταρτισμένοι στο αντικείμενό τους. Χρειάζεται να επικοινωνήσουν το έργο τους, να οργανώσουν την επαγγελματική τους πορεία, να διαχειριστούν συνεργασίες, να βρουν το κοινό τους, να εξελίσσονται διαρκώς και να αποκτήσουν διεθνή παρουσία, χωρίς να χάσουν τον χρόνο και τον εσωτερικό χώρο που απαιτεί η ίδια η δημιουργική πράξη. Δεν είναι εύκολο να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία.
Πιστεύω, όμως, ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι πρακτική. Είναι να παραμείνει κανείς συνδεδεμένος με τον λόγο για τον οποίο ξεκίνησε να δημιουργεί. Μέσα στον θόρυβο της καθημερινότητας και της συνεχούς έκθεσης, είναι εύκολο να χάσει την προσωπική του φωνή, προσπαθώντας να ανταποκριθεί σε εξωτερικές απαιτήσεις, προσδοκίες και συνθήκες.
Το The Light Factory δημιουργήθηκε ακριβώς για να στηρίξει αυτή τη διαδρομή. Δεν αντιμετωπίζουμε το mentoring ως μια μονόδρομη μεταφορά γνώσης, αλλά ως έναν δημιουργικό διάλογο που βοηθά κάθε καλλιτέχνη να αναγνωρίσει τις δυνατότητές του, να οργανώσει τα επόμενα βήματά του και να αποκτήσει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στη δική του άποψη.
Για μένα, η ουσιαστική υποστήριξη δεν είναι να δίνει κανείς έτοιμες απαντήσεις. Είναι να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε ο άλλος να εφοδιαστεί με τα κατάλληλα εργαλεία για να ανακαλύπτει τις δικές του.
Όταν ένας δημιουργός βρίσκει τη φωνή του και αισθάνεται ότι μπορεί να την εκφράσει με συνέπεια και ελευθερία, τότε έχει ήδη κάνει το σημαντικότερο βήμα.
ΡΕΝΕ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ
