Σαν σήμερα πριν από 30 χρόνια, στις 18 Μαρτίου του 1996 πέθανε ο Οδυσσέας Ελύτης, ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές παγκοσμίως
«Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν
μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι! Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις». Σαν σήμερα πριν από 30 χρόνια στις 18 Μαρτίου του 1996 έφυγε ο σπουδαίος ποιητής, Οδυσσέας Ελύτης.
Ο ποιητής που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979 και είναι ένας από τους σπουδαιότερους της χώρας μας, γεννήθηκε το 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης σαν άνεμος ελευθερίας και το όνομά του ήταν Οδυσσέας Αλεπουδέλης.
Ο Οδυσσέας Ελύτης αποτελεί μία από τις πιο φωτεινές κι εμβληματικές μορφές της νεοελληνικής ποίησης. Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από τον θάνατό του, το έργο και η προσωπικότητά του συνεχίζουν να ασκούν μεγάλη επιρροή στα γράμματα και τις τέχνες και καθοδηγούν γενιές αναγνωστών.
Η ποίηση του Ελύτη διέπεται από μια βαθιά σχέση με το φως και τη θάλασσα της Ελλάδας, καθώς και την ελευθερία, διαμορφώνοντας μια μοναδική ποιητική ταυτότητα που ξεπερνά τα όρια του χρόνου.
Οδυσσέας Ελύτης 1911-1996
- Ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε ως Οδυσσέας Αλεπουδέλης στο Ηράκλειο Κρήτης, στις 2 Νοεμβρίου 1911, από οικογένεια με καταγωγή από τη Λέσβο.
- Το ψευδώνυμο Ελύτης υιοθετήθηκε για να είναι πιο ταιριαστό με την «ελληνικότητα» που υπηρετούσε κι έτσι άφησε πίσω του το Αλεπουδέλης.
- Ο Οδυσσέας Ελύτης έφυγε στις 18 Μαρτίου 1996, στην Αθήνα, από καρδιακή ανεπάρκεια, σε ηλικία 84 ετών.
- Μετά τον Γιώργο Σεφέρη, το 1979, έγινε ο δεύτερος Έλληνας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας «για την ποίησή του που, βασισμένη στην ελληνική παράδοση, περιγράφει με αισθητική δύναμη τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργία».
- Ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας ποίησης, είναι το εμβληματικό «Άξιον Εστί» (1959) το οποίο αποτελεί «συλλογική μυθολογία» για τους Έλληνες.
- Όταν πλέον ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε το «Αξιον Εστί», το έργο ξεσηκώθηκε από τις σελίδες του βιβλίου κι έγινε εθνική φωνή ενός ολόκληρου λαού.
- Ο Οδυσσέας Ελύτης, περιγράφεται ως ο «ποιητής του Αιγαίου», γιατί στο έργο του κυριαρχούν το φως, η θάλασσα, τα νησιά και η ελληνική φύση.
- Ο ίδιος μιλούσε για τη «μεταφυσική του ήλιου» και πίστευε ότι μέσα στην ποίηση το φως πρέπει να φτάνει σε «τελική διαφάνεια», ώστε να βλέπουμε ταυτόχρονα την ύλη και την ψυχή.
- Επηρεάστηκε από τον ευρωπαϊκό υπερρεαλισμό, αλλά διαφοροποίησε αποφασιστικά τη φωνή του, συνδυάζοντας μοντερνισμό και μια πολύ προσωπική εκδοχή της ελληνικής παράδοσης.
- Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπηρέτησε στο αλβανικό μέτωπο και αυτές του οι εμπειρίες μαζί με την κατοχή των Γερμανών φασιστών, σημάδεψαν τη θεματολογία και τον τόνο της ποίησής του.
- Ο Εμφύλιος τον κράτησε στο έρεβος για περίπου 15 χρόνια, κι όταν βγήκε από τις πύλες του Άδη και περπάτησε στις όχθες του Αχέροντα, μας χάρισε το «Άξιον Εστί», αλλάζοντας μια για πάντα τον ρου της νεοελληνικής ποίησης.
- Το ποίημα «Μαρία Νεφέλη» 1978 σηματοδότησε μια στροφή σε μια νέα ανήσυχη γυναικεία μορφή, που αντανακλούσε τα ταραγμένα χρόνια της εποχής. Το έργο αυτό αποτελεί έναν διάλογο ανάμεσα στη Μαρία Νεφέλη (που εκπροσωπεί τη σύγχρονη, επαναστατική οπτική) και τον Αντιφωνητή (που εκπροσωπεί την παραδοσιακή/ποιητική οπτική του Ελύτη).
- Ο άκρατος υλισμός ήταν ενάντια στις αρχές του, τόσο ώστε το χρυσό μετάλλιο και τα διπλώματα του Νόμπελ τα κατέθεσε στο Μουσείο Μπενάκη.
- Ο Οδυσσέας Ελύτης ήταν θιασώτης της ελευθερίας του ανθρώπου και της αυτοδιάθεσης, υποστηρίζοντας σθεναρά μεταξύ άλλων το δικαίωμα στην ευθανασία και στην άμβλωση. Εξάλλου, τάχθηκε υπέρ της καύσης των νεκρών, άποψη που ερχόταν σε ευθεία ρήξη με την Εκκλησία.
- Συνήθιζε να λέει ότι ήθελε να «απελευθερώσει τη συνείδηση από αδικαιολόγητες ενοχές» και να φτάσει, μέσα από την ποίηση, σε μια ηθική του φωτός, όπου άνθρωπος και φύση συναντιούνται χωρίς φόβο.
Η δήλωσή του όταν τιμήθηκε με το Νόμπελ πιο επίκαιρη από ποτέ
Μια δήλωση που έκανε σε συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1979, στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία με αφορμή την αναγγελία για τη βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ:
«Ήδη, σας το είπα. Είναι η βαρβαρότητα. Τη βλέπω να ‘ρχεται μεταμφιεσμένη, κάτω από άνομες συμμαχίες και προσυμφωνημένες υποδουλώσεις. Δεν θα πρόκειται για τους φούρνους του Χίτλερ ίσως, αλλά για μεθοδευμένη και οιονεί επιστημονική καθυπόταξη του ανθρώπου. Για τον πλήρη εξευτελισμό του. Για την ατίμωσή του.
Οπότε αναρωτιέται κανείς: Για τι παλεύουμε νύχτα μέρα κλεισμένοι στα εργαστήριά μας; Παλεύουμε για ένα τίποτα, που ωστόσο είναι το παν. Είναι οι δημοκρατικοί θεσμοί, που όλα δείχνουν ότι δεν θ’ αντέξουν για πολύ. Είναι η ποιότητα, που γι’ αυτή δεν δίνει κανείς πεντάρα. Είναι η οντότητα του ατόμου, που βαίνει προς την ολική της έκλειψη. Είναι η ανεξαρτησία των μικρών λαών, που έχει καταντήσει ήδη ένα γράμμα νεκρό. Είναι η αμάθεια και το σκότος. Ότι οι λεγόμενοι «πρακτικοί άνθρωποι» -κατά πλειονότητα, οι σημερινοί αστοί- μας κοροϊδεύουν, είναι χαρακτηριστικό.
Εκείνοι βλέπουν το τίποτα. Εμείς το πάν. Που βρίσκεται η αλήθεια, θα φανεί μια μέρα, όταν δεν θα ‘μαστε πια εδώ. Θα είναι, όμως, εάν αξίζει, το έργο κάποιου απ’ όλους εμάς. Και αυτό θα σώσει την τιμή όλων μας -και της εποχής μας».
«Όλα μένουν. Εγώ φεύγω. Εσείς να δούμε τώρα…»
Πηγή
