Μία ενδιαφέρουσα ανάλυση φιλοξενεί η εφημερίδα Jerusalem Post με δηλώσεις Ισραηλινού αξιωματούχου, που επισημαίνει ότι μετά τον «αφανισμό» του πυρηνικού οπλοστασίου του Ιράν, το επόμενο πρόβλημα (και άρα και στόχος;) της χώρας του θα μπορούσε να είναι ο άξονας Τουρκίας – Κατάρ.
Ο ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπαρ Ιλάν και πρόεδρος του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών της Ιερουσαλήμ, Εφραίμ Ινμπάρ, παρατηρεί με ανησυχία την προσπάθεια της Τουρκίας να αναλάβει διεθνή ρόλο, άλλοτε με προσπάθειες μεσολάβησης σε κρίσεις και άλλοτε με παρεμβάσεις σε θέματα μετανάστευσης.
«Οι εξελίξεις εντός και εκτός Τουρκίας λύνουν τα χέρια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επιδιώξει την Οθωμανική μεγαλοπρέπεια -όραμα που μοιράζονται και πολλοί τουρκικοί κοσμικοί κύκλοι- αναζητώντας μεγαλύτερο ρόλο στον ισλαμικό κόσμο» αναφέρει ο Εφραίμ σε ανάλυσή του στη The Jerusalem Post.
Η διακυβέρνηση της Τουρκίας από τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από τις αρχές του αιώνα έχει σταθερά διαλύσει τα απομεινάρια της προσεκτικής κεμαλικής παράδοσης στην εξωτερική πολιτική της Άγκυρας, που υιοθετεί σταδιακά μια φιλόδοξη ισλαμιστική και εθνικιστική ατζέντα.
«Οι παγκόσμιες αλλαγές έχουν διευκολύνει την εφαρμογή αυτού του φιλόδοξου ισλαμιστικού και νεοοθωμανικού οράματος, που υιοθετεί ο Ερντογάν, λέει ο Εφραίμ. Η κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας απελευθέρωσε σε μεγάλο βαθμό την Τουρκία από την ιστορική ρωσική απειλή και άνοιξε νέους δρόμους για την τουρκική επιρροή προς τα ανατολικά. Πιο πρόσφατα, η εμπλοκή της Μόσχας στην σύγκρουση με την Ουκρανία έχει μειώσει περαιτέρω τις ανησυχίες της Τουρκίας για την ασφάλεια στα βόρεια.
Στα νότια της Τουρκίας, η Μέση Ανατολή έχει επίσης βυθιστεί σε αταξία. Το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέτρεψαν το επικίνδυνο καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ. Από την λεγόμενη Αραβική Άνοιξη, η δυναστεία Άσαντ στη Συρία έχει καταρρακωθεί από τον εμφύλιο πόλεμο και τώρα δεν έχει την ικανότητα να αμφισβητήσει την Άγκυρα.
Ως αποτέλεσμα του πολυμέτωπου πολέμου του Ισραήλ, το καθεστώς του Ιράν στην περιοχή αποδυναμώθηκε σοβαρά. Η στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ έχει επίσης μειώσει την περιφερειακή επιρροή του Ιράν – του παραδοσιακού στρατηγικού αντιπάλου της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία. «Άλλωστε ο ίδιος ο Ερντογάν έχει προσευχηθεί για την καταστροφή του Ισραήλ», τονίζει ο καθηγητής.
Επιπλέον, το σχέδιο των ΗΠΑ να αποσύρουν στρατεύματα από τη Συρία μοιάζει να ενισχύει την επιρροή της Άγκυρας σε αυτήν τη χώρα. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, χωρίς βασική στρατηγική διορατικότητα, ασχολούνται κυρίως με την ικανότητα της Τουρκίας να διοχετεύει πρόσφυγες προς τα δυτικά (κυρίως Σύρους και Αφρικανούς που φτάνουν στη Λιβύη – την πύλη προς την Ευρώπη) και τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου για την Ευρώπη, η οποία επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Όμως, η φαινομενική διάλυση του PKK και ο αφοπλισμός του έχουν μειώσει τις εσωτερικές εθνοτικές εντάσεις, ενισχύοντας περαιτέρω την επιρροή του Ερντογάν στην τουρκική πολιτική. Οι εξελίξεις τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της Τουρκίας δίνουν στον Ερντογάν μεγαλύτερη ελευθερία να επιδιώξει το σχέδιο για το οθωμανικό μεγαλείο – ένα όραμα που συμμερίζονται και πολλοί Τούρκοι κοσμικοί – και να επιδιώξει έναν μεγαλύτερο ρόλο στον ισλαμικό κόσμο.
Ο Ερντογάν και μεγάλο μέρος της κλίκας του είναι μια τουρκική ενσάρκωση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ενός ριζοσπαστικού αντιδυτικού κινήματος».
Ο ρόλος του Κατάρ
Οι δυνατότητες και οι φιλοδοξίες της Τουρκίας -υποστηρίζει ο Ισραηλινός αξιωματούχος- ενισχύονται από τον καταριανό πλούτο, που βοηθά την Άγκυρα να αντέχει οικονομικές συγκρούσεις. Το Κατάρ στηρίζει την Αδελφότητα των Μουσουλμάνων, φιλοξενεί ηγεσίες της και χρηματοδοτεί τη Χαμάς, ενώ υπήρξε καταφύγιο για τις πολιτικές ηγεσίες των Ταλιμπάν.
Παραδόξως, τα πλήγματα που δέχτηκε ο σιιτικός άξονας του Ιράν από το Ισραήλ, μειώνουν τους φόβους της Ντόχα έναντι της Τεχεράνης -με την οποία διατηρεί διπλωματικές και ενεργειακές σχέσεις- δίνοντάς της μεγαλύτερη ελευθερία δράσης στον σουνιτικό κόσμο.
Το πιθανότερο μέτωπο αντιπαράθεσης γίνεται η Συρία, όπου η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει οικονομική επιρροή για να περιορίσει την τουρκο-καταριανή επιρροή. Η ιστορία όμως έχει δείξει πως οι Σαουδάραβες αποτυγχάνουν σε τέτοιες προσπάθειες – στο Ιράκ, τον Λίβανο και την Υεμένη. Αντίστοιχα απογοητευτική ήταν και η απομόνωση του Κατάρ.
Πέραν του γεγονότος της αποστρατικοποίησης του PKK στο εσωτερικό, στην ανάλυση της εβραϊκής εφημερίδας επισημαίνονται οι παγκόσμιες ανακατατάξεις που διευκόλυναν την εφαρμογή της φιλόδοξης ισλαμιστικής και νεο-οθωμανικής οραματικής πορείας.
«Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ απελευθέρωσε σε μεγάλο βαθμό την Τουρκία από την παραδοσιακή ρωσική απειλή και άνοιξε νέες προοπτικές επιρροής προς τα ανατολικά, στον τουρκόφωνο κόσμο που για δεκαετίες βρισκόταν υπό σοβιετική κυριαρχία».
Πιο πρόσφατα, σημειώνει ο καθηγητής η εμπλοκή της Μόσχας στην Ουκρανία έχει μειώσει επιπλέον τις ανησυχίες ασφαλείας της Άγκυρας προς βορρά.
Στη συνέχεια, ο Εφραίμ σημειώνει ότι το χάος στη Μέση Ανατολή ήταν ιδανικό για την Τουρκία.
«Το 2003, οι ΗΠΑ ανέτρεψαν το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ, και με την άνοδο της Αραβικής Άνοιξης, το καθεστώς Άσαντ έχει βυθιστεί σε έναν εμφύλιο πόλεμο, ανίκανο πλέον να αμφισβητήσει την Τουρκία. Μετά τον πολύπλευρο πόλεμο του Ισραήλ, οι σιιτικοί πληρεξούσιοι του Ιράν στην περιοχή έχουν πολύ αποδυναμωθεί—οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στην πτώση του Μπασάρ Άσαντ και στον έλεγχο της Δαμασκού από ισλαμιστές υποστηριζόμενους από την Τουρκία. Η στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ έχει επίσης περιορίσει την περιφερειακή επιρροή του Ιράν, παραδοσιακού στρατηγικού αντιπάλου της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και τη Κεντρική Ασία».
«Μόνο το Ισραήλ μπορεί να αντισταθεί στον Ερντογάν»
Ο Ισραηλινός ειδικός καταλήγει ότι η πατρίδα του είναι η μοναδική χώρα στη περιοχή που μπορεί να συγκρατήσει την ισλαμιστική σουνιτική προέλαση στη Συρία. «Η παρουσία και η εγγύτητά της ίσως αναγκάσει την Άγκυρα να περιορίσει τους στόχους της και να βρει modus vivendi με το εβραϊκό κράτος».
Ωστόσο, σημειώνει ότι το Ισραήλ παραμένει ύβρις για τις ιδεολογίες αυτές, καθώς ο Ερντογάν και άλλοι σκοπεύουν στην Ιερουσαλήμ -υπό ισραηλινό έλεγχο- ενώ απέρριπταν κάθε δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ. «Ο ίδιος έχει προσευχηθεί για την καταστροφή του. Αν η ιδεολογία υπερισχύσει της πραγματιστικής προσέγγισης, ο ένοπλος πόλεμος ίσως είναι αναπόφευκτος».
