Το «ανοιχτό» κοίλον του αρχαίου θεάτρου φανερώνει την εντυπωσιακή τεχνική των κατασκευαστών του – Πώς κατάφεραν να στηρίξουν χιλιάδες λίθινα εδώλια πάνω στο δύσκολο φυσικό ανάγλυφο
Την εικόνα που είχαν μόνοι οι ίδιοι οι κατασκευαστές του αρχαίου θεάτρου της Δωδώνης, πριν από περίπου 2.300 χρόνια, έχουν την ευκαιρία να αντικρύσουν οι σύγχρονοι επισκέπτες του χώρου. Η σπάνια αυτή εικόνα, όμως, αποκαλύπτει εντυπωσιακά στοιχεία για τις γνώσεις και την ικανότητα των ανθρώπων της εποχής. Ο τρόπος με τον οποίο κατόρθωσαν να λαξεύσουν τα πέτρινα καθίσματα και να διασφαλίσουν τη σταθερότητά τους, παραμένει μοναδικός έως και σήμερα.
Καθώς στο αρχαίο θέατρο πραγματοποιούνται εργασίες αποκατάστασης, η αφαίρεση των λίθινων εδωλίων από τμήματα του μεσαίου διαζώματος αφήνει προσωρινά «ανοιχτό» το κοίλον του αρχαίου θεάτρου. Έρχεται έτσι στο φως αυτό που παρέμενε αθέατο επί 23 αιώνες: Το πέτρινο ανάγλυφο πάνω στο οποίο οι αρχαίοι τεχνίτες έπρεπε να θεμελιώσουν και να συναρμολογήσουν τις κερκίδες ενός από τα μεγαλύτερα θέατρα της αρχαιότητας.
Και ακριβώς εκεί γίνεται αντιληπτό το πραγματικό μέγεθος του κατασκευαστικού επιτεύγματος. Οι υποκείμενοι πέτρινοι σχηματισμοί του φυσικού περιβάλλοντος δεν δημιουργούν μια ομαλή και επίπεδη επιφάνεια. Αντίθετα, έχουν ακανόνιστο σχήμα και έντονη κλίση. Πάνω σε αυτό το δύσκολο φυσικό υπόβαθρο έπρεπε να τοποθετηθούν, να ευθυγραμμιστούν και να συγκρατηθούν οι σμιλευμένοι λίθινοι όγκοι που σχημάτιζαν τα καθίσματα, τις κλίμακες και συνολικά το κοίλον.
Στις φωτογραφίες που δημοσιεύει το Newsbomb φαίνεται καθαρά το ακανόνιστο σχήμα των υποκείμενων πέτρινων σχηματισμών, που κάνει πολύ δύσκολη την τοποθέτηση, συναρμογή, ευθυγράμμιση και συγκράτηση των σμιλευμένων πέτρινων καθισμάτων επάνω τους – καθένα έχει μοναδική εφαρμογή, μοναδική συναρμολόγηση.
Σήμερα, έχουν αποκατασταθεί οι κερκίδες του κάτω τμήματος του κοίλου. Για να γίνει αυτό, οι λίθινοι όγκοι επανατοποθετήθηκαν αφού προηγουμένως συντηρήθηκαν και, όπου ήταν απαραίτητο, συμπληρώθηκαν τα τμήματα που είχαν χαθεί στο πέρασμα των αιώνων. Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη στο μεσαίο τμήμα του αρχαίου θεάτρου και περιγράφεται ως εξαιρετικά απαιτητική: Οι πέτρινοι όγκοι από ασβεστόλιθο αφαιρούνται προσεκτικά από τις κερκίδες, κατεβαίνουν, αριθμούνται, συντηρούνται και αποκαθίστανται, ώστε στη συνέχεια να επιστρέψουν στη σωστή θέση τους.
Η αποκατάσταση είναι ιδιαίτερα σύνθετη και εξαιτίας του ίδιου του υλικού κατασκευής. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, ο ασβεστόλιθος του θεάτρου έχει υποστεί έντονη φθορά και θρυμματισμό λόγω των περιβαλλοντικών συνθηκών της περιοχής.
Οι επιστήμονες αλλά και οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να παρατηρήσουν το πέτρινο υπόβαθρο πάνω στο οποίο εργάστηκαν οι αρχαίοι τεχνίτες. Οι ανωμαλίες του φυσικού βράχου και η κλίση του εδάφους δείχνουν πόσο δύσκολο ήταν να δημιουργηθεί η ακρίβεια και η γεωμετρία που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης στις κερκίδες του θεάτρου.
Στην ουσία και για ένα μικρό χρονικό διάστημα όλοι εμείς οι άνθρωποι του 2026 μπορούμε να δούμε το «εσωτερικό» της κατασκευής, τη βάση πάνω στην οποία στήθηκε πριν από περίπου 23 αιώνες ένα θέατρο δεκάδων χιλιάδων θέσεων, που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της αρχαίας Ηπείρου.
Από τον Πύρρο έως τις παραστάσεις του 20ού αιώνα
Το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης χτίστηκε στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., στα χρόνια της βασιλείας του Πύρρου, στο πλαίσιο του μεγάλου οικοδομικού προγράμματός του. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του περίφημου Ιερού της Δωδώνης και αποτελούσε ένα από τα επιβλητικότερα οικοδομήματά του.
Κατασκευάστηκε από δύο είδη τοπικού ασβεστόλιθου και μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 15.000 έως 17.000 θεατές, γεγονός που το κατατάσσει ανάμεσα στα μεγαλύτερα θέατρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Το κοίλον έχει διάμετρο περίπου 135 μέτρων και συνολικά 55 σειρές εδωλίων, οι οποίες αναπτύσσονται σε τρία διαζώματα.
Το μέγεθος από μόνο του προκαλεί εντύπωση. Εκείνο όμως που γίνεται σήμερα περισσότερο αντιληπτό είναι ο τρόπος με τον οποίο οι αρχαίοι κατασκευαστές κατάφεραν να προσαρμόσουν ένα τόσο μεγάλο και απαιτητικό οικοδόμημα στη γεωμορφολογία της περιοχής.
Τα υψηλά αναλήμματα στα ανατολικά, νότια και δυτικά περιβάλλουν και στηρίζουν το κοίλον, ενώ η ίδια η κατασκευή αξιοποιεί το φυσικό ανάγλυφο. Οι λαξεύσεις στον φυσικό βράχο αποτελούν μάλιστα ένα από τα στοιχεία που χρησιμοποιούν σήμερα οι ειδικοί προκειμένου να τεκμηριώσουν την αρχική γεωμετρία του θεάτρου.
Χιλιάδες χρόνια μετά την κατασκευή του, το προσωρινά «ανοιχτό» κοίλον προσφέρει έτσι μια διαφορετική ματιά στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης. Όχι μόνο ως ένα εντυπωσιακό μνημείο που άντεξε στον χρόνο, αλλά ως ένα εξαιρετικά σύνθετο τεχνικό έργο, πίσω από το οποίο βρίσκονταν άνθρωποι που χωρίς τα σύγχρονα μηχανήματα και τα σημερινά τεχνικά μέσα κατάφεραν να τιθασεύσουν το δύσκολο φυσικό ανάγλυφο και να δημιουργήσουν μια κατασκευή που εξακολουθεί, 23 αιώνες αργότερα, να προκαλεί θαυμασμό.
Το θέατρο συνδεόταν με τα Νάια, τις γιορτές προς τιμήν του Ναΐου Διός. Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν από τον Κωνσταντίνο Καραπάνο την περίοδο 1875-1878, ενώ ακολούθησαν οι έρευνες του Δημήτρη Ευαγγελίδη και του Σωτήρη Δάκαρη.
Στη νεότερη εποχή το θέατρο φιλοξένησε ξανά παραστάσεις από τη δεκαετία του 1960 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Η χρήση του διακόπηκε προκειμένου να προστατευθεί το ευαίσθητο μνημείο και να προχωρήσουν οι μεγάλης κλίμακας εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης.
Το αναστηλωτικό έργο βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Η αποκατάσταση του κάτω κοίλου έχει ολοκληρωθεί, ενώ το έργο συνεχίζεται στο μεσαίο διάζωμα, ακολουθώντας τη μεθοδολογία και την εμπειρία που αποκτήθηκαν από τις προηγούμενες επεμβάσεις.
Πηγή
