Εισαγωγή
Μόνο η ιστορία εξηγεί γιατί η Μόσχα υποχρεώθηκε να περάσει τα σύνορα της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο του 2022, αφότου ο απαξιωμένος και σύντομα παραιτηθείς Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών, Μπόρις Τζόνσον, διέταξε τον Ζελένσκι να μην τηρήσει μια συμφωνία με τη Μόσχα.
Τι συνέβη λοιπόν; Τον Ιανουάριο του 1990, ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών Γκένσερ είχε δηλώσει δημοσίως ότι το ΝΑΤΟ έπρεπε να αποκλείσει την επέκτασή του προς τα σοβιετικά σύνορα. Στις 9 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους, ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μπέικερ συναντήθηκε με τον Πρόεδρο Γκορμπατσόφ στη Μόσχα και, όταν ρωτήθηκε αν το ΝΑΤΟ θα κινούνταν προς ανατολάς, απάντησε: «ούτε μία ίντσα».
Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, η λεγόμενη Συμφωνία «Δύο συν Τέσσερα» προέβλεψε μια ενωμένη και κυρίαρχη Γερμανία τον Οκτώβριο. Τον Φεβρουάριο του επόμενου έτους, το Σύμφωνο της Βαρσοβίας διαλύθηκε και ακολούθησε το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Όταν το ΝΑΤΟ είχε ιδρυθεί τον Απρίλιο του 1949, η Μόσχα είχε πράγματι προσπαθήσει να ενταχθεί, αλλά απορρίφθηκε ευγενικά. Ωστόσο, μόλις τον Μάιο του 1955 η Μόσχα ίδρυσε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, ενοχλημένη από την ένταξη της Δυτικής Γερμανίας στο ΝΑΤΟ.
Ας εξετάσουμε τώρα τα λάθη της Μόσχας.
Υπομονή
Η υπομονή είναι ρωσική αρετή, αλλά η υπερβολική υπομονή μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από άπληστους ψευδοφίλους, όπως θα δούμε. Ίσως το πρώτο λάθος της Μόσχας ήταν όταν ο συναισθηματικός Χρουστσόφ, του οποίου η δεύτερη σύζυγος ήταν Ουκρανή και ο οποίος είχε υπηρετήσει ως επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Ουκρανία, παραχώρησε την Κριμαία στην Ουκρανική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία το 1954, φαινομενικά για να ενισχύσει τον έλεγχο της Μόσχας, αλλά και για να ικανοποιήσει τα συναισθήματά του.
Αν η Κριμαία είχε παραμείνει μέρος της Ρωσίας, η Μόσχα δεν θα χρειαζόταν ποτέ να την ανακτήσει το 2014, θέτοντας έτσι σε κίνηση την αυξημένη υποστήριξη του ΝΑΤΟ προς το Κίεβο.
Λάθη
Η υπομονή της Ρωσίας ήταν εκπληκτική: μετά την απομάκρυνση του Προέδρου Γιανουκόβιτς και τις λεγόμενες Συμφωνίες του Μινσκ, οι οποίες, όπως παραδέχθηκε αργότερα η Γερμανίδα Καγκελάριος, είχαν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν την Ουκρανία να ενισχύσει τις ένοπλες δυνάμεις της, η Μόσχα φαίνεται ότι υπέθεσε πως η ειδική στρατιωτική της επέμβαση θα έφερνε γρήγορα αποτελέσματα και ότι μια διαπραγματευμένη συμφωνία θα προστάτευε τα ρωσικά τμήματα της Ουκρανίας και θα διατηρούσε την Ουκρανία ουδέτερη.
Δεδομένου του ιστορικού, η αφέλεια της Μόσχας φαίνεται εκπληκτική: πρώτον, παρά τις προφορικές διαβεβαιώσεις που δόθηκαν στη Μόσχα ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκτεινόταν προς ανατολάς, το 1999 το ΝΑΤΟ δέχθηκε την Πολωνία, την Ουγγαρία και την Τσεχική Δημοκρατία, την ίδια στιγμή που άρχισε να βομβαρδίζει το Βελιγράδι χωρίς άδεια των Ηνωμένων Εθνών.
Και σαν να μην έφτανε ο παράνομος πόλεμος στο Ιράκ, το 2004 τα κράτη της Βαλτικής εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ. Μέχρι τότε, ο Πούτιν βρισκόταν σε ολοένα και ισχυρότερη θέση και εξέφρασε τις
ανησυχίες του για τη δυτική προδοσία στο Μόναχο το 2007. Αν και η ένταξη της Δυτικής Γερμανίας στο ΝΑΤΟ το 1955 οδήγησε, δικαιολογημένα, τη Μόσχα στη δημιουργία του Συμφώνου της Βαρσοβίας, δεν υπήρχε εναλλακτική.
Σκέψεις
Τα χρόνια του Γέλτσιν και η δεκαετία του 1990 ήταν καταστροφικά, έχοντας ωστόσο ξεκινήσει από την ευπιστία του Γκορμπατσόφ ότι το ΝΑΤΟ ήταν φιλικό. Κατά τη διάρκεια εκείνων των ετών, οι λεγόμενοι Ρώσοι ολιγάρχες, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν ισχυρές διασυνδέσεις με το Ισραήλ και οι οποίοι έκλεψαν τεράστια χρηματικά ποσά, συναλλάσσονταν με δυτικούς αργυραμοιβούς. Η λάσπη έλκει τη λάσπη. Το Κρεμλίνο υπό τον Πούτιν κατάφερε να τους βάλει σε τάξη, ενώ στις ΗΠΑ συνέβη και εξακολουθεί να συμβαίνει το αντίθετο.
Ο κλασικός ρεαλισμός υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από τις διακρατικές σχέσεις. Αυτό είναι προφανές. Το άτομο είναι η βάση των διακρατικών σχέσεων. Το άτομο είναι εκείνο που σχηματίζει οικογένειες, ομάδες, φυσικά, οικονομικά και ψυχολογικά σύνορα. Σε αυτό προσθέτω τον αταβισμό.
Όπως έγραψε ο A.J.P. Taylor, η ιστορία διδάσκει τους ανθρώπους πώς να επαναλαμβάνουν λάθη. Έτσι, ο Τσάρος Νικόλαος της Ρωσίας εξαπατήθηκε από τον Γερμανό Κάιζερ, ο Ιωσήφ Στάλιν εξαπατήθηκε από τον Αδόλφο Χίτλερ, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ εξαπατήθηκε από τον Χέλμουτ Κολ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν εξαπατήθηκε από την Άνγκελα Μέρκελ. Πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεις έναν λύκο ως λύκο και όχι ως σκύλο. Αλλά ορισμένοι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν την πραγματική διαφορά ανάμεσα σε έναν λύκο και έναν σκύλο, και συχνά βλέπουν μόνο αυτό που θέλουν να δουν.
Ο Harold Nicolson έγραψε στο περίφημο βιβλίο του για τη διπλωματία ότι στις διπλωματικές συναλλαγές και στη σύνταξη συνθηκών, η ακρίβεια είναι ζωτικής σημασίας. Επειδή οι αλήθειες του έχουν αγνοηθεί, βρισκόμαστε τώρα στο χάος.
Τέλος, οι μέτοχοι του Στρατιωτικο-Βιομηχανικού-Κογκρεσιακού Συμπλέγματος είναι εκείνοι που, ως άτομα, φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για το σημερινό χάος. Ο Αϊζενχάουερ αγνοήθηκε επιμελώς και τα λάθη επαναλήφθηκαν. Εξ ου και οι ανησυχίες της Μόσχας.
Η απληστία γεννά απληστία.
William Mallinson
Αθήνα, 11 Ιουνίου 2026
Ο William Mallinson είναι πρώην Βρετανός διπλωμάτης, μέλος της συντακτικής επιτροπής του Journal of Balkan and Near Eastern Studies και συγγραφέας αρκετών βιβλίων, στα Ελληνικά και στα Αγγλικά, μεταξύ των οποίων τα Cyprus: A Modern History, Guicciardini Geopolitics and Geohistory: Understanding Inter-State Relations και Cyprus 1974: Anatomy of an Invasion, το οποίο συνέγραψε με τον Βασίλη Φούσκα.
Το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι The Real Story of the Relationship between Britain and Greece, του οποίου η έκδοση σε paperback κυκλοφόρησε πρόσφατα. Έχει επίσης εκδοθεί στα Ελληνικά από τις Εκδόσεις Παπαζήση ως Οι Ελληνο-βρετανικές Σχέσεις: Ξετυλίγοντας τον Μύθο.
