Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας: Πώς και γιατί καθιερώθηκε και η σπουδαιότητα δια μέσου των αιώνων

Η εκπαιδευτικός Αναστασία Ρίζου συμμετείχε ενεργά στη διεθνή προσπάθεια για την καθιέρωση της ελληνικής γλώσσας στη θέση που της αξίζει

Η καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί μια σημαντική ιστορική κατάκτηση για τον ελληνισμό, αποτέλεσμα μιας πολυετούς και επίμονης προσπάθειας ανθρώπων και φορέων που πίστεψαν στη διαχρονική αξία και την οικουμενικότητα της ελληνικής γλώσσας.

Η αφετηρία αυτής της πορείας τοποθετείται στο 2014, όταν η ελληνική ομογένεια της Νάπολης ανέλαβε την πρωτοβουλία για την καθιέρωση μιας ημέρας αφιερωμένης στην ελληνική γλώσσα. Πρωτεργάτης της προσπάθειας υπήρξε ο Γιάννης Κορίνθιος, Νεοελληνιστής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας και ηγετικό στέλεχος της Ελληνικής Ομογένειας στην Ιταλία. Με όραμα, επιμονή και βαθιά αγάπη για τον ελληνικό πολιτισμό κατάφερε να κινητοποιήσει τα κλασικά λύκεια της Ελληνικής Κοινότητας της Νάπολης και Καμπανίας, να συσπειρώσει την ομογένεια, την ακαδημαϊκή κοινότητα και τους θεσμικούς φορείς γύρω από έναν κοινό στόχο: την ευαισθητοποίηση των κοινωνιών έναντι της προσφοράς και της αξίας της ελληνικής γλώσσας ως φορέα του ελληνικού πολιτισμού, και ως εκ τούτου και της ελληνικής παιδείας, που δεν είναι άλλη από την ανθρωπιστική.

Οι πρωτοβουλίες που αναπτύχθηκαν στη Νάπολη βρήκαν σταδιακά ανταπόκριση στην Ελλάδα και το αίτημα απέκτησε ευρύτερη δυναμική. Το ψήφισμα της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων Ιταλίας υπέρ της διάδοσης της ελληνικής γλώσσας και παιδείας προωθήθηκε στην ΚΕΔΕ, προτείνοντας τη συλλογή υπογραφών για την καθιέρωση διεθνούς ημέρας της ελληνοφωνίας και ελληνικής παιδείας.

Η προσπάθεια αυτή καρποφόρησε όταν το ελληνικό Κοινοβούλιο έκανε ομόφωνα αποδεκτό το αίτημα και με αριθμό φύλλου 1384 και ημερομηνία 24 Απριλίου 2017 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) η Κοινή Υπουργική Απόφαση (Υπουργεία Εσωτερικών, Παιδείας, Εξωτερικών) για την καθιέρωση της 9ης Φεβρουαρίου, ημέρα Μνήμης – θανάτου – του Διονυσίου Σολωμού, ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας. Ανάλογη πρωτοβουλία πήρε και η Κύπρος και οι δύο χώρες προώθησαν το ζήτημα στην UNESCO.

Έκτοτε τέθηκε στα χέρια της Εκπαιδευτικής Κοινότητας, των Πνευματικών – Πολιτιστικών Ιδρυμάτων, των φορέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά και των Ομογενειακών Οργανώσεων σε όλον τον κόσμο, να προβάλλουν την ελληνική γλώσσα με στοχευμένες και συντονισμένες δράσεις. Η ημέρα αυτή αποτέλεσε αφορμή για πλήθος εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και επιστημονικών δράσεων τόσο στην Ελλάδα όσο και στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού. Σχολεία, πανεπιστήμια, πολιτιστικοί σύλλογοι και οργανώσεις της ομογένειας συνέβαλαν στη διάδοση του μηνύματος ότι η ελληνική γλώσσα δεν αποτελεί μόνο ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά έναν ζωντανό φορέα ιστορίας, φιλοσοφίας, επιστήμης και πολιτισμού.

Η κορύφωση αυτής της μακράς διαδρομής ήρθε το 2025. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους, το Εκτελεστικό Συμβούλιο της UNESCO ενέκρινε την καθιέρωση της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας, αναγνωρίζοντας τη μοναδική συμβολή της ελληνικής γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό. Η απόφαση επικυρώθηκε οριστικά τον Νοέμβριο του 2025, κατά την 43η Γενική Διάσκεψη της UNESCO στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν, προσδίδοντας πλέον διεθνή και θεσμική υπόσταση σε ένα αίτημα που γεννήθηκε έντεκα χρόνια νωρίτερα στους κόλπους της ελληνικής ομογένειας της Νάπολης.

Σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια συμμετείχε ενεργά η Αναστασία Ρίζου, τόσο από τη θέση της αιρετής στην τοπική αυτοδιοίκηση, όσο και ως εκπαιδευτικός. Η ίδια, μίλησε στο Newsbomb για αυτή την όμορφη «περιπέτεια» με ευτυχή κατάληξη.

Διαβάστε τη συνέντευξη:

Newsbomb: Κυρία Ρίζου, πώς φτάσαμε στην καθιέρωση αυτής της τόσο σημαντικής για τον πολιτισμό μας ημέρας και ποια ήταν η συμμετοχή σας;

Αναστασία Ρίζου: Ως μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Μαραθώνα, κατέθεσα σχετική εισήγηση το 2016 για την υποστήριξη και ανάδειξη της Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας, συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας γύρω από τη σημασία της γλωσσικής μας κληρονομιάς.

Παράλληλα, ως εκπαιδευτικός και Δ/ντρια του Λυκείου Μαραθώνα, κινητοποιώντας και άλλες σχολικές μονάδες, συμμετείχα και συνδιοργάνωσα εκδηλώσεις, αφιερώματα και δράσεις τόσο στην Ελλάδα όσο στη Νάπολη, στο Μιλάνο, στο Βερολίνο και στο Αννόβερο, ενισχύοντας τους δεσμούς μεταξύ της μητροπολιτικής Ελλάδας και της ελληνικής διασποράς που πρωτοστάτησε στην καθιέρωση της ημέρας.

Ενδεικτικά αναφέρω:

-Για πρώτη φορά στην Ελλάδα διοργανώσαμε μαζί με φωτισμένους εκπ/κούς, μία σχετική σπουδαία ημερίδα το 2018, με τη στήριξη της Δ/θμιας Εκπ/σης ΑΝ. Αττικής και την κινητοποίηση και συνεργασία του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας, καθώς και άλλων σχολείων, όπως του Μουσικού Γυμνασίου Παλλήνης, του Γυμνασίου Μαραθώνα, του Κολλεγίου Αθηνών και του Λυκείου Πικερμίου. Η εκδήλωση περιελάμβανε μεταξύ άλλων εισηγήσεις ακαδημαϊκών, γλωσσολόγων και εκπαιδευτικών, αλλά και τηλεδιασκέψεις με ακαδημαϊκούς, εκπαιδευτικούς φορείς και κέντρα διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας στο εξωτερικό (Σισμανόγλειο Μέγαρο Κωνσταντινούπολης, Κέντρο Νέου Ελληνισμού-Freie Universität στο Βερολίνο, Συντονιστικό Κλασικών Λυκείων στη Νάπολη της Ιταλίας).

– Οι μαθητές των σχολείων αγκάλιασαν από την αρχή με ιδιαίτερο ενθουσιασμό τη δράση, δούλεψαν εντατικά και απέδειξαν πως το σχολείο δεν είναι απλώς ένας χώρος που προσφέρει γνώση, αλλά φορέας παιδείας και πολιτισμού. Με τις υψηλού επιπέδου εργασίες που παρουσίασαν εξέφρασαν την ανάγκη τους για ερεθίσματα και ευκαιρίες που ενεργοποιούν την κριτική τους ικανότητα, τη δημιουργική σκέψη, αλλά και τη φαντασία τους.

– Την ημερίδα αυτή ακολούθησαν άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Παλαιά Βουλή), στο Κέντρο Νέου Ελληνισμού στο Freie Universität του Βερολίνου, στο Κρατικό Ευρωπαϊκό Σχολείο και το σχολείο της Ελληνικής ομογένειας στο Αννόβερο, καθώς και μουσικές εκδηλώσεις με μελοποιημένη ποίηση με τη βοήθεια του σπουδαίου μουσικοσυνθέτη, Λουκά Θάνου. Παράλληλα δεχθήκαμε πρόσκληση για αδελφοποίηση με ένα κλασικό λύκειο στο Varese, μία πόλη κοντά στο Μιλάνο, όπου έγιναν από κοινού με τους εκεί μαθητές οι σχετικές δράσεις.

– Γενικά στην Ελλάδα, τα σχολεία μας, από το 2019 κ.ε. προσέγγισαν την Ημέρα αυτή όχι ως μια τυπική επετειακή αναφορά, αλλά ως μια ζωντανή παιδαγωγική εμπειρία, με δράσεις που δεν περιορίστηκαν στην αναπαραγωγή γνώσεων, αλλά στη βιωματική προσέγγιση της γλώσσας: ως στοιχείο ταυτότητας, ως εργαλείο σκέψης, ως γέφυρα επικοινωνίας με άλλους πολιτισμούς. Για πολλούς νέους ανθρώπους, η Ημέρα αυτή λειτούργησε ως αφορμή επανασύνδεσης με τη γλωσσική μας κληρονομιά, μακριά από τη σχολική τυπικότητα.

– Ακόμη πιο έντονη ήταν η εμπειρία μας στη Νάπολη, όπου την ευθύνη της διοργάνωσης των εκδηλώσεων την είχε και έχει ο καθηγητής, Γιάννης Κορίνθιος. Κάθε χρόνο πλέον, περισσότεροι από 1000 μαθητές Λυκείων δίνουν το Φεβρουάριο ραντεβού στη Νάπολη. Σε συνεργασία με πανεπιστημιακούς φορείς, βρίσκονται δίπλα σε Ιταλούς μαθητές, φοιτητές, φιλέλληνες, καθηγητές και μέλη της ομογένειας, σε εκδηλώσεις, όπου η ελληνική γλώσσα ακούγεται με δέος, με σεβασμό, θαυμασμό και πραγματικό ενδιαφέρον. Μια μεγάλη γιορτή με δράσεις εντυπωσιακές, όχι μόνο στον αριθμό, αλλά και στην ποιότητα, που αναδεικνύουν την επίδραση της ελληνικής γλώσσας στη φιλοσοφία, την ιατρική, τις επιστήμες και τη σύγχρονη ευρωπαϊκή σκέψη.

Εκεί η ελληνική γλώσσα αναδεικνύεται ως κοινός πολιτισμικός τόπος, μέσα από τη συνέχεια και τη δυναμική της στον σύγχρονο κόσμο. Η εμπειρία αυτή είναι καθοριστική. Οι μαθητές συνειδητοποιούν ότι η ελληνική γλώσσα δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, ούτε περιορίζεται στα όρια της σχολικής αίθουσας, αλλά αποτελεί ζωντανό κομμάτι της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς. Και γι’ αυτό οι μαθητές μας νιώθουν υπερήφανοι, όχι με όρους εθνικιστικούς, αλλά με την αυτοπεποίθηση που γεννά η γνώση και η πολιτισμική συνείδηση.

Γιατί ξεκίνησε αρχικά ο αγώνας για την καθιέρωση της παγκόσμιας μέρας ελληνικής γλώσσας;

Ο αγώνας για την καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας δεν ξεκίνησε απλώς για να προστεθεί μία ακόμη επετειακή ημέρα στο διεθνές ημερολόγιο. Ξεκίνησε ως μια συνειδητή προσπάθεια να αναγνωριστεί διεθνώς η μοναδική ιστορική, πολιτιστική και επιστημονική συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην εξέλιξη του παγκόσμιου πολιτισμού.

Ποιος ήταν ο βασικός στόχος;

Ο στόχος ήταν τριπλός:

1. Η διεθνής αναγνώριση της διαχρονικής αξίας της ελληνικής γλώσσας.

Η ελληνική διαθέτει αδιάσπαστη προφορική παράδοση περίπου 40 αιώνων (από τον Όμηρο ίσαμε σήμερα) και γραπτή παράδοση 35 αιώνων, ενώ επηρέασε καθοριστικά τις ευρωπαϊκές γλώσσες, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες και τη διεθνή επιστημονική ορολογία. ρατάει. Γράφεται με την ίδια γραφή και το ίδιο ελληνικό αλφάβητο, ενώ επί 24 αιώνες γράφεται με την ίδια ορθογραφία, όπως επισημαίνει ο καθηγητής Γλωσσολογίας κ. Γ. Μπαμπινιώτης, και αυτό δείχνει τη συνέχεια του πολιτισμού μας. “Νομίζουνε ότι άλλο πράγμα είναι η αρχαία γλώσσα κι άλλο η σημερινή. Καθόλου. Όταν λέω ουρανός και θάλασσα και έρωτας, είναι τα ίδια που έλεγε και ο Όμηρος και η Σαπφώ.”, λέει ο Ελύτης στο “Εν λευκώ”

Ειδικότερα:

-Αυτή η γλώσσα δεν είναι μόνο από τις παλιότερες του κόσμου και της Ευρώπης, όπως μαρτυρούν τα γραπτά τους μνημεία, αλλά είναι και η γλώσσα και η γραφή της έκφρασης του ανθρώπινου πνεύματος στις πρώτες μεγάλες στιγμές της δημιουργίας του.

-Μ’ αυτήν ορίστηκαν για πρώτη φορά επιστημονικές έννοιες, πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα και εξακολουθούν λέξεις της ελληνικής να είναι διεθνείς επιστημονικοί και πολιτικοί όροι, ενώ η αξία της καταδεικνύεται από τον λεξιλογικό της πλούτο.

-Είναι αυτή που απηχεί – όπως κάθε γλώσσα – τον ιδιαίτερο τρόπο σκέψης του λαού μας και κατά συνέπεια εκφράζει τον πολιτισμό μας.

-Είναι γλώσσα κεφαλαιώδους ιστορικής σημασίας, όχι μόνο γιατί χρησίμευσε να εκφράσει την πιο καλλιεργημένη και φιλοσοφημένη σκέψη του αρχαίου κόσμου, αλλά και γιατί πάνω της στηρίζεται εκτός από τη νέα ελληνική γλώσσα, και μια σειρά άλλων, όπως η λατινική και οι καλούμενες λατινογενείς γλώσσες (ιταλική, αγγλική, γαλλική κ.α.). Πρόκειται για τη γλώσσα με πολύτιμη, μοναδική συμβολή στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου άλλων γλωσσών. Δεν υπάρχει γλώσσα σήμερα που να μην έχει ελληνικές λέξεις και γι’ αυτό και δικαίως πολλοί τη θεωρούν ως τη μητρική γλώσσα των άλλων. Η αγγλική, π.χ. έχει 490.000 λέξεις από τις οποίες οι 41.615 είναι ελληνικές (βιβλίο Γκίνες).

-Η αξία της ελληνικής γλώσσας αποτυπώνεται στην ίδια τη δύναμή της. Την ιστορικότητα και διαχρονικότητα. Οφείλουμε, λοιπόν, την καθιέρωση μιας παγκόσμιας ημέρας ελληνικής γλώσσας

2. Η ενίσχυση της διδασκαλίας και της διάδοσης της ελληνικής γλώσσας παγκοσμίως.

Η καθιέρωση μιας διεθνούς ημέρας δημιουργεί ένα θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πανεπιστήμια, σχολεία, πολιτιστικοί οργανισμοί και ελληνικές κοινότητες μπορούν να οργανώνουν δράσεις, συνέδρια και εκπαιδευτικά προγράμματα.

3. Η αξιοποίηση της γλώσσας ως εργαλείου πολιτιστικής διπλωματίας.

Ο ίδιος ο Γιάννης Κορίνθιος είχε τονίσει ότι η διεθνής αναγνώριση αναβαθμίζει την ελληνική γλώσσα σε ισχυρό μέσο πολιτιστικής διπλωματίας και προβολής της Ελλάδας στον κόσμο.

Ποια είναι τα οφέλη για την Ελλάδα;

Η θεσμική κατοχύρωση της ημέρας από την UNESCO το 2025 στη Σαμαρκάνδη δεν είναι μόνο μια συμβολική νίκη. Δημιουργεί σημαντικά πλεονεκτήματα για τη χώρα:

• Ενισχύει το διεθνές κύρος της Ελλάδας, καθώς η ελληνική γλώσσα αναγνωρίζεται επίσημα ως στοιχείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
• Προωθεί την ελληνική εκπαίδευση στο εξωτερικό, ενθαρρύνοντας πανεπιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα να αναπτύσσουν προγράμματα ελληνικών σπουδών.
• Ενδυναμώνει τους δεσμούς με την ομογένεια, η οποία αποκτά ένα παγκόσμιο θεσμικό σημείο αναφοράς για τη διατήρηση της γλώσσας και της πολιτιστικής ταυτότητας.
• Ενισχύει την πολιτιστική και γλωσσική διπλωματία της χώρας, δημιουργώντας ευκαιρίες για συνεργασίες σε επίπεδο UNESCO, πανεπιστημίων και πολιτιστικών οργανισμών.
• Αυξάνει το ενδιαφέρον για τον ελληνικό πολιτισμό, την ιστορία και τον τουρισμό, καθώς η γλώσσα λειτουργεί ως πύλη γνωριμίας με τον ελληνικό κόσμο.
• Δημιουργεί ευκαιρίες για έρευνα και καινοτομία γύρω από την ελληνική γλώσσα, ιδιαίτερα στους τομείς των ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών, της τεχνητής νοημοσύνης και της γλωσσικής τεχνολογίας.

Και ποια είναι η βαθύτερη σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης;

Στην πραγματικότητα, η καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί μια έμπρακτη αναγνώριση ότι η ελληνική γλώσσα δεν ανήκει μόνο στους Έλληνες. Αποτελεί μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Από τη γλώσσα του Ομήρου, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη μέχρι τη γλώσσα των Ευαγγελίων, της επιστήμης και της σύγχρονης διανόησης, η ελληνική γλώσσα εξακολουθεί να τροφοδοτεί την παγκόσμια σκέψη. Η αναγνώριση από την UNESCO ήρθε να επιβεβαιώσει θεσμικά αυτό που η ιστορία είχε ήδη αποδείξει.

Με την καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας επιδιώκουμε το άνοιγμα της ελληνικής γλώσσας (ξανά) στην οικουμένη, γιατί πιστεύουμε πως ο ελληνικός πολιτισμός μέσω της γλώσσας του μπορεί να συμβάλει σε ένα παγκόσμιο πνεύμα αλληλοκατανόησης για ό,τι καλό και ό,τι θετικό. Πιστεύουμε ακράδαντα πως στην παρούσα κατάσταση των στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών κρίσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στον πλανήτη μας, και με όπλο μας την οικουμενικότητα του Ελληνισμού, η ελληνική γλώσσα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας παραγωγικής και ειρηνικής οικουμενικότητας.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η θεσμική καθιέρωση και η ουσιαστική στήριξη της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας δεν είναι απλώς μια συμβολική πράξη. Είναι μια επένδυση στην παιδεία, στον πολιτισμό και στη διεθνή παρουσία της χώρας μας. Το όραμα του Γιάννη Κορίνθιου δικαιώνεται πρωτίστως στο σχολείο, όπου η ελληνική γλώσσα καλλιεργείται συστηματικά ως φορέας πολιτισμού και κριτικής σκέψης.

Κλείνοντας, θα ήθελα να μεταφέρω τη φωνή των μαθητών μας: μια φωνή ενθουσιασμού, δημιουργίας, επίγνωσης της αξίας της ελληνικής γλώσσας και προσδοκίας. Η ελληνική γλώσσα ζει, εξελίσσεται και εμπνέει — και το σχολείο μπορεί και πρέπει να είναι στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας.

Τέλος, αισθάνομαι την ανάγκη και νομίζω πως όλοι οφείλουμε να αποδώσουμε την πρέπουσα τιμή στον άνθρωπο που συνέλαβε την ιδέα. Τον οραματιστή, μα σεμνότατο, Γιάννη Κορίνθιο, ο οποίος μας άφησε αυτή την λαμπρή παρακαταθήκη, την παγκόσμια ημέρα της ελληνικής γλώσσας. Πιστεύω, ταπεινή μου γνώμη, πως πρόκειται για μια από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας τους τελευταίους αιώνες.

Πηγή