Έπειτα από 12 επικά έργα, ο Βρετανός σκηνοθέτης συνεχίζει να εντυπωσιάζει με το ιδιαίτερο κινηματογραφικό του όραμα και την ικανότητά του να αφηγείται σύνθετες, καθηλωτικές ιστορίες
Το κινηματογραφικό αριστούργημα του Κρίστοφερ Νόλαν, «Οδύσσεια» έκανε πρεμιέρα παγκοσμίως το βράδυ της Παρασκευής και το ενδιαφέρον του κοινού στράφηκε ξανά σε έναν από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου σινεμά.
Έπειτα από 12 επικά έργα, ο Βρετανός σκηνοθέτης συνεχίζει να εντυπωσιάζει με το ιδιαίτερο κινηματογραφικό του όραμα και την ικανότητά του να αφηγείται σύνθετες, καθηλωτικές ιστορίες.
Με αφορμή τη νέα του κινηματογραφική δημιουργία, αυτά είναι τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 55χρονου σκηνοθέτη, την πορεία που ακολούθησε μέχρι την κορυφή, καθώς και κάποια πράγματα που ίσως δεν γνωρίζατε για τον Κρίστοφερ Νόλαν.
Τα πρώτα του βήματα στον κινηματογράφο και τα επικά του έργα
Γεννημένος στις 30 Ιουλίου του 1970 στο Λονδίνο, ο Νόλαν είναι γιος ενός κειμενογράφου διαφημίσεων και μιας αεροσυνοδού. Από μικρή ηλικία, είχε δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον κινηματογράφο και χρησιμοποιούσε συχνά την κάμερα Super-8 του πατέρα του για να γυρίζει ταινίες μικρού μήκους.
Έχει δηλώσει συχνά ότι επηρεάστηκε ιδιαίτερα από την τριλογία «Star Wars» του Τζορτζ Λούκας αλλά και από τις δυστοπικές ταινίες του Ρίντλεϊ Σκοτ.
Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην αγγλική λογοτεχνία στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, ο Νόλαν άρχισε να σκηνοθετεί εταιρικά και εκπαιδευτικά βίντεο, ενώ ταυτόχρονα, δούλευε πάνω στην πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, το «Following» (1998), η οποία κόστισε μόλις 6.000 δολάρια και χρειάστηκαν 14 μήνες για να ολοκληρωθεί.
Καθώς η ταινία έλαβε θετικές κριτικές σε διάφορα κινηματογραφικά φεστιβάλ ανά τον κόσμο, με πρώτο το φεστιβάλ του Σαν Φρανσίσκο, ο ίδιος και η σύζυγός του, η παραγωγός Έμμα Τόμας, μετακόμισαν στο Χόλιγουντ.
- Η επιτυχία του «Memento» και του «Batman»
Η καριέρα του Νόλαν απογειώθηκε με την ταινία «Memento» του 2000, μια απροσδόκητη επιτυχία που διασκεύασε από ένα διήγημα του αδελφού του, Τζόναθαν Νόλαν.
Η ταινία εξελίσσεται αντίστροφα: δηλαδή ξεκινάει από το τέλος και καταλήγει στην αρχή και ακολουθεί τον Λέοναρντ Σέλμπι, έναν άνδρα με προχωρητική αμνησία, που προσπαθεί να εντοπίσει τον δολοφόνο της συζύγου του. Το έργο γνώρισε μεγάλη επιτυχία τόσο από κριτικούς όσο και από το κοινό και χάρισε στους αδελφούς Νόλαν μια υποψηφιότητα Όσκαρ για την κατηγορία του Καλύτερου Πρωτότυπου Σεναρίου.
Η επόμενη ταινία του σκηνοθέτη ήταν το «Insomnia» του 2002, ένα θρίλερ που διαδραματίζεται στις ερημιές της Αλάσκας, με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο στο ρόλο ενός διαφθαρμένου αστυνομικού ντετέκτιβ.
Το 2003, η Warner Brothers επέλεξε τον Νόλαν ως σκηνοθέτη μίας νέας ταινίας «Batman», της πρώτης μετά το «Batman & Robin» του 1997, που είχε λάβει αρνητικές κριτικές.
Έτσι «γεννήθηκε» το «Batman Begins» που κυκλοφόρησε το 2005. Η ταινία, με πρωταγωνιστή τον Κρίστιαν Μπέιλ, επικεντρώνεται στις ρίζες του σούπερ ήρωα και παρουσιάζει σκηνές που είναι πιο ρεαλιστικές από εκείνες των προηγούμενων ταινιών. Η ταινία γνώρισε απίστευτη επιτυχία και έγινε η βάση μιας νέας τάσης για τις ταινίες σούπερ ηρώων, τον ρεαλισμό.
Το επόμενο έργο του Νόλαν ήταν το «The Prestige» του 2006, μια ιστορία που εκτυλίσσεται στις αρχές του 20ου αιώνα στο Λονδίνο και ακολουθεί δύο μάγους, τον Robert Angier, που υποδύεται ο Χιου Τζάκμαν, και τον Alfred Borden, που υποδύεται ο Κρίστιαν Μπέιλ, οι οποίοι είναι αντίπαλοι.
Στη συνέχεια, ξεκίνησε να εργάζεται πάνω σε μια δεύτερη ταινία «Batman», την οποία έγραψε μαζί με τον αδελφό του, το «The Dark Knight» που κυκλοφόρησε το 2008, και έγινε ένα από τα έργα με τις υψηλότερες εισπράξεις όλων των εποχών, ξεπερνώντας το 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Αυτή η ταινία επικεντρώθηκε ακόμη περισσότερο στον ρεαλισμό, αναδεικνύοντας την πόλη στην οποία ζει ο σούπερ ήρωας, την Γκόθαμ Σίτι, και αναβιώνει κλασικούς αντιπάλους του Μπάτμαν, όπως τον Τζόκερ, τον οποίο είχε υποδυθεί ο θρυλικός Χιθ Λέτζερ.
Ο Νόλαν ολοκλήρωσε την σειρά ταινιών «Batman» με το μεγαλειώδες «The Dark Knight Rises» που κυκλοφόρησε το 2012. Ο Νόλαν ήταν αρχικά διστακτικός να επιστρέψει στη σκηνοθεσία μιας τρίτης ταινίας, αλλά άλλαξε γνώμη αφού δημιούργησε μια ιστορία με τον αδερφό του, Τζόναθαν, και τον Ντέιβιντ Σ. Γκόγιερ, η οποία μπορούσε να ολοκληρώσει την σειρά ταινιών με έναν ικανοποιητικό τρόπο.
- «Inception», «Interstellar» και «Oppenheimer»
Το 7ο έργο του Νόλαν ήταν το «Inception» του 2010, το οποίο τον καθιέρωσε ως έναν από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου, αφού του χάρισε δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ, στις κατηγορίες του Καλύτερου Σκηνοθέτη και του Καλύτερου Πρωτότυπου Σεναρίου. Η ταινία ακολουθεί τον Ντομ Κομπ, που υποδύεται ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο, έναν εξειδικευμένο κατάσκοπο – κλέφτη ιδεών που εξάγει κρυφά πολύτιμες πληροφορίες από το ασυνείδητο μυαλό των στόχων του ενώ αυτοί κοιμούνται και ονειρεύονται.
Στη συνέχεια, ο Νόλαν σκηνοθέτησε το «Interstellar» του 2014, το οποίο έγραψε μαζί με τον αδελφό του. Η ταινία ακολουθεί μια ομάδα αστροναυτών, οι οποίοι ταξιδεύουν μέσα από μία σκουληκότρυπα, σε μία προσπάθεια να βρουν ένα νέο σπίτι για την ανθρωπότητα.
Η επόμενη ταινία του, το «Dunkirk» του 2017, την οποία σκηνοθέτησε και έγραψε, εξιστορεί την διάσημη «Επιχείρηση Ντιναμό» κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η υπόθεση εστιάζει στον εγκλωβισμό και την εκκένωση χιλιάδων συμμαχικών στρατευμάτων από τις γερμανικές δυνάμεις στα γαλλικά παράλια της Δουνκέρκης τον Μάιο του 1940.
Το έργο αυτό γνώρισε επίσης μεγάλη επιτυχία και προτάθηκε για διάφορα Όσκαρ, μεταξύ των οποίων αυτό της Καλύτερης Ταινίας και της Καλύτερης Σκηνοθεσίας.
Το 2020 έγραψε και σκηνοθέτησε το «Tenet», ένα θρίλερ δράσης που ακολουθεί έναν ανώνυμο πράκτορα της CIA, τον «Πρωταγωνιστή», ο οποίος στρατολογείται από μια μυστική οργάνωση για να αποτρέψει την καταστροφή της ανθρωπότητας από έναν αδίστακτο Ρώσο ολιγάρχη, ο οποίος έχει σκοπό να πυροδοτήσει έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της «αντιστροφής χρόνου».
Το 2023, κυκλοφόρησε το 12ο έργο του σκηνοθέτη, το «Oppenheimer», το οποίο απεικονίζει τον ρόλο που είχε ο Αμερικανός θεωρητικός φυσικός Τζ. Ρόμπερτ Όπενχαϊμερ στην ανάπτυξη της ατομικής βόμβας και την επακόλουθη ακρόαση για τα θέματα ασφάλειας σχετικά με τους φερόμενους δεσμούς του με τον κομμουνισμό. Ο Νόλαν επέλεξε για πρωταγωνιστή τον Κίλιαν Μέρφι, με τον οποίο είχε συνεργαστεί σε προηγούμενες ταινίες, για να υποδυθεί τον Όπενχαϊμερ.
Το «Oppenheimer» θεωρείται ως η πιο επιτυχημένη ταινία του Νόλαν, καθώς κατάφερε να κερδίσει δύο βραβεία Όσκαρ, αυτό της Καλύτερης Ταινίας και εκείνο της Καλύτερης Σκηνοθεσίας και μια Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Σκηνοθεσίας.
- Σκηνοθετώντας την «Οδύσσεια»
Το 13ο και τελευταίο έργο του Νόλαν είναι η «Οδύσσεια», η οποία έκανε πρεμιέρα την Πέμπτη στην Ελλάδα και την Παρασκευή παγκοσμίως.
Οι πρώτοι άνθρωποι που παρακολουθήσαν την ταινία του σκηνοθέτη έκαναν λόγο για ένα κινηματογραφικό αριστούργημα, ενώ ιδιαίτερους επαίνους έλαβαν και οι ηθοποιοί που συμμετείχαν στο έργο του σκηνοθέτη.
Το επικό έργο του Νόλαν αφηγείται την ιστορία του Οδυσσέα, τον οποίο υποδύεται ο Ματ Ντέιμον και ακολουθεί την μεγάλη και βασανιστική επιστροφή του από τον Τρωικό Πόλεμο στην Ιθάκη, όπου τον περιμένει η σύζυγός του Πηνελόπη, την οποία υποδύεται η Αν Χάθαγουεϊ, και ο γιος του Τηλέμαχος, τον οποίο υποδύεται ο Τομ Χόλαντ. Η «Οδύσσεια» είναι η πρώτη ταινία στην ιστορία που γυρίστηκε εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX.
Ο Νόλαν χαρακτήρισε την «Οδύσσεια» ως τη μεγαλύτερη και πιο απαιτητική παραγωγή της καριέρας του, λόγω της κλίμακας της. Εξήγησε ότι επέλεξε να διασκευάσει το έργο επειδή δεν είχε γίνει ποτέ αντικείμενο διασκευής σε παραγωγή μεγάλης κλίμακας από κάποιο μεγάλο στούντιο του Χόλιγουντ, χαρακτηρίζοντάς το ως «ένα περίεργο κενό στην ιστορία του κινηματογράφου».
Για το σενάριο ο Νόλαν διάβασε και μελέτησε την «Οδύσσεια» καθώς και αρκετές μεταφράσεις της και άντλησε έμπνευση από διάφορες ταινίες για την ελληνική μυθολογία που είχε παρακολουθήσει κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας.
Η σύζυγός του είναι και η στενότερη επαγγελματική του συνεργάτιδα
Παρότι συγκαταλέγεται στους πιο γνωστούς και επιτυχημένους σκηνοθέτες του κόσμου, ο Νόλαν έχει επιλέξει να κρατά την προσωπική του ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Σε αντίθεση με πολλούς δημιουργούς του Χόλιγουντ, σπάνια δίνει συνεντεύξεις που αφορούν την οικογένεια ή την ιδιωτική του ζωή, προτιμώντας να αφήνει το έργο του να μιλάει από μόνο του.
Σημαντικό ρόλο στη ζωή και την καριέρα του παίζει η σύζυγός του, Έμα Τόμας, την οποία γνώρισε κατά τη διάρκεια των σπουδών τους στο University College London, όταν εκείνος ήταν 19 ετών. Το ζευγάρι παντρεύτηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και έχει αποκτήσει τέσσερα παιδιά.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν με την σύζυγό του Έμα Τόμας
Invision
Η Τόμας δεν είναι μόνο η σύντροφός του, αλλά και η στενότερη επαγγελματική του συνεργάτιδα, καθώς έχει αναλάβει την παραγωγή σχεδόν όλων των ταινιών του. Μαζί ίδρυσαν την εταιρεία παραγωγής Syncopy, μέσω της οποίας έχουν δημιουργήσει μερικά από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά έργα των τελευταίων δεκαετιών.
Το 2015, το περιοδικό Time συμπεριέλαβε τον Νόλαν στη λίστα με τους 100 πιο σημαντικούς ανθρώπους στον κόσμο και το 2019 διορίστηκε Διοικητής του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Τον Μάρτιο του 2024, του απονεμήθηκε ο τίτλος του Σερ.
Πάντοτε έχει μαζί του ένα φλασκί με… τσάι στα γυρίσματα
Τι τροφοδοτεί τη δημιουργικότητα και τη συγκέντρωση του Κρίστοφερ Νόλαν; Το τσάι. Το τσάι Earl Grey, για την ακρίβεια. Ο Νόλαν το λατρεύει τόσο πολύ που είχε δηλώσει στους New York Times ότι ο βοηθός του θα μπορούσε να του φέρει τσάι, «ακόμη και αν βρισκόταν σε παγετώνα».
Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του «Batman Begins», ο Μάικλ Κέιν είχε παρατηρήσει τον Νόλαν να κρατάει ένα μυστηριώδες φλασκί, που αργότερα έμαθε ότι ήταν τσάι.
«Το θέμα με τον Κρις είναι ότι πάντα φοράει ένα παλτό, όσο ζέστη και να κάνει, στο οποίο μέσα έχει ένα φλασκί με τσάι. Πίνει τόσο συχνά από το φλασκί του, που νόμιζα ότι είχε βότκα μέσα, αλλά με διαβεβαίωσε ότι ήταν τσάι», είχε πει τότε ο Κέιν στους New York Times.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν με το χαρακτηριστικό φλασκί του με τσάι
Η σκηνή της ανάκρισης είναι η αγαπημένη του στην ταινία «The Dark Knight»
Ο Νόλαν έχει δηλώσει πολλές φορές ότι η σκηνή της ανάκρισης μεταξύ του Batman και του Joker είναι η αγαπημένη του στο «The Dark Knight». Η περίφημη αυτή σκηνή υπήρχε για χρόνια στο μυαλό του Νόλαν και βγήκε όπως ακριβώς την είχε φανταστεί.
Σε συνέντευξή του στους Los Angeles Times, όταν του ζητήθηκε να επιλέξει τη σημαντικότερη σκηνή της ταινίας, είχε απαντήσει: «Για να είμαι ειλικρινής, είναι πολύ εύκολο για μένα. Η σκηνή που είναι τόσο σημαντική και τόσο κεντρική για μένα είναι η σκηνή της ανάκρισης ανάμεσα στον Batman και τον Joker».
Ο Νόλαν εξήγησε ότι η συγκεκριμένη σκηνή αποτελούσε βασικό στόχο ήδη από τη συγγραφή του σεναρίου και τη χαρακτήρισε ως «τον άξονα πάνω στον οποίο περιστρέφεται ολόκληρη η ταινία».
Σύμφωνα με τον ίδιο, εκεί αποκαλύπτονται τόσο η ψυχολογία του Batman όσο και η πραγματική φύση του Joker.
Του πήρε 10 χρόνια για να γράψει το «Inception»
Ανάμεσα στα έργα του Νόλαν, η ταινία «Inception» σίγουρα ξεχωρίζει. Και αυτό γιατί, ο σκηνοθέτης χρειάστηκε περίπου δέκα χρόνια για να αναπτύξει και να ολοκληρώσει το σενάριο του έργου.
Η αρχική ιδέα γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν άρχισε να εξερευνά την έννοια των ονείρων και του υποσυνείδητου. Ωστόσο, θεώρησε ότι δεν είχε ακόμη την εμπειρία και τις τεχνικές δυνατότητες για να υλοποιήσει την ταινία όπως την είχε φανταστεί, οπότε και την άφησε στην άκρη.
«Συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να επικεντρωθώ περισσότερο στην ανθρώπινη κατάσταση και στα ανθρώπινα συναισθήματα, και ότι έπρεπε να δουλέψω πάνω στους χαρακτήρες – τα στοιχεία που βοηθούν το κοινό να συνδέεται με τις ιδέες, όσο τρελές κι αν φαίνονται», είχε δηλώσει τότε.
Αφού σκηνοθέτησε τις ταινίες «Batman Begins», «The Prestige» και «The Dark Knight», επέστρεψε στο πρότζεκτ, αναθεώρησε πολλές φορές το σενάριο και τελικά το 2010 κυκλοφόρησε το «Inception».
Ο Κρίστοφερ Νόλαν με τους πρωταγωνιστές της ταινίας «Inception»
Getty Images
Η ιδέα για το Memento γεννήθηκε κατά τη διάρκεια ενός roadtrip με τον αδερφό του
Η ιδέα για το «Memento» γεννήθηκε κατά τη διάρκεια ενός road trip του Νόλαν με τον αδερφό του, από το Σικάγο στο Λος Άντζελες το 1996.
Σε εκείνο το ταξίδι, ο Τζόναθαν Νόλαν αφηγήθηκε στον αδελφό του την ιδέα για μια ιστορία σχετικά με έναν άνδρα που δεν μπορεί να δημιουργήσει νέες αναμνήσεις και αναζητά εκδίκηση.
Ο Κρίστοφερ ενθουσιάστηκε και αποφάσισε να τη μετατρέψει σε κινηματογραφικό σενάριο, ενώ ο Τζόναθαν συνέχισε να αναπτύσσει τη δική του εκδοχή για το διήγημα Memento Mori.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν με τον αδερφό του Τζόναθαν
Getty Images
Δεν έχει smartphone ούτε e-mail
Αν έχετε προσπαθήσει ποτέ να βρείτε το Instagram ή το Twitter του Νόλαν, σίγουρα θα έχετε βρεθεί αντιμέτωποι με έναν «τοίχο», και αυτό είναι επειδή πολύ απλά δεν έχει λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πέρα από τα social media, ο διάσημος σκηνοθέτης δεν έχει ούτε προσωπική διεύθυνση e-mail, καθώς προτιμά να επικοινωνεί με όποιον επιθυμεί αυτοπροσώπως, ενώ παραδίδει τα σενάριά του ο ίδιος προσωπικά στους ηθοποιούς.
Όπως το βλέπει ο ίδιος: «Δεν πιστεύω ότι το [email] θα με βοηθούσε σε οτιδήποτε κάνω. Απλώς δεν με απασχολεί καθόλου».
Το ίδιο ισχύει και για τα smartphone. Όπως είχε πει ο ίδιος κάποτε: «Είναι σαν εκείνο το ρητό που λέει “στη Νέα Υόρκη, δεν απέχεις ποτέ περισσότερο από δύο πόδια από έναν αρουραίο” – ε εγώ δεν απέχω ποτέ περισσότερο από δύο πόδια από ένα κινητό τηλέφωνο», αναφέροντας ότι αν χρειαστεί ποτέ κάτι, θα δανειστεί το κινητό ενός συνεργάτη του.
«Στην πραγματικότητα μου αρέσει πολύ το να μην έχω [κινητό τηλέφωνο], γιατί μου δίνει χρόνο να σκεφτώ… όταν έχεις ένα smartphone και έχεις 10 λεπτά ελεύθερα, το παίρνεις στα χέρια σου και χάνεσαι», είχε πει.
Ωστόσο, με την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, έχει παραδεχτεί ότι κάποιες φορές είναι δύσκολο να μην έχει smartphone πλέον, λόγω της επανεμφάνισης των… QR codes και έτσι αποφάσισε να κουβαλάει ένα flip phone μαζί του όταν ταξιδεύει.
Η αγαπημένη του ταινία είναι το «Blade Runner»
Ο Κρίστοφερ Νόλαν έχει επανειλημμένα αναφέρει ότι η αγαπημένη του ταινία είναι το «Blade Runner» (1982) του Ρίντλεϊ Σκοτ. Έχει δηλώσει πως την έχει παρακολουθήσει εκατοντάδες φορές και ότι αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες πηγές έμπνευσής του.
Μάλιστα, έχει αναφέρει ότι μέσα από το «Blade Runner» συνειδητοποίησε για πρώτη φορά πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος του σκηνοθέτη στη δημιουργία ενός κινηματογραφικού κόσμου, μια φιλοσοφία που αργότερα αποτυπώθηκε και στις δικές του ταινίες.
Εκτός από το δυστοπικό έπος του Ρίντλεϊ Σκοτ, ο Νόλαν αναφέρει την πρώτη ταινία «Star Wars» και το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ ως ταινίες που τον επηρέασαν βαθύτατα.
Πηγή
