Τρεις νέες εκθέσεις φιλοξενεί αυτό το καλοκαίρι το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, οι οποίες εγκαινιάζονται την Πέμπτη 11 Ιουνίου: την έκθεση «South by Southeast» που σηματοδοτεί μια καθοριστική στιγμή στην εξέλιξη της συλλογής του EMΣT και του προσανατολισμού της, ένα spotlight στον Γιώργο Λάππα (1950-2016) με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του καλλιτέχνη, και την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση «Voices» («Φωνές») της Μαργαρίτας Αθανασίου, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
SOUTH BY SOUTHEAST
Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή – Επιμέλεια: Kατερίνα Γρέγου – Όροφος 2
Η έκθεση South by Southeast περιλαμβάνει πρόσφατα αποκτήματα και δωρεές, μια βασική ομάδα έργων που ήδη υπήρχαν στη συλλογή από καλλιτέχνες της Μέσης Ανατολής, έργα Ελλήνων καλλιτεχνών διαφορετικών γενεών και επιλεγμένους δανεισμούς, αναδεικνύοντας τη νέα συλλεκτική πολιτική του ΕΜΣΤ, που ξεκίνησε το 2021. Αυτή, όπως σημειώνει η καλλιτεχνική διευθύντρια του μουσείου και επιμελήτρια της έκθεσης, Κατερίνα Γρέγου, στρέφει το βλέμμα πέρα από τις κληρονομημένες δυτικές συμβάσεις, επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης -μιας περιοχής που περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική- εξού και ο τίτλος της έκθεσης, South by Southeast. Με αυτόν τον τρόπο, επαναπροσδιορίζει την Ελλάδα όχι ως περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης ή «Εγγύς» Ανατολής, μιας περιοχής που διατρέχεται και συνέχεται από ένα πλέγμα ιστορικών δεσμών διαμορφωμένων από την κινητικότητα, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, την πολυγλωσσία και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες.
H έκθεση συμπεριλαμβάνει πάνω από 100 έργα 50 καλλιτεχνών, από 20 και πλέον χώρες. Ανάμεσα στα ονόματα των καλλιτεχνών συναντάμε και τους/τις: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Qadiri, Κωστή Βελώνη, Ειρήνη Βουρλούμη, Mona Hatoum, Διονύση Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Bouchra Khalili, Γιάννη Κουνέλλη, Ange Leccia, Nate Lowman, Rabih Mroué, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνη Πίττα, Walid Raad-The Atlas Group, Thomas Struth, Κώστα Τσόκλης, Στέλιο Φαϊτάκη, Vangjush Vellahu και Akram Zaatari.
Η ευρύτερη περιοχή στην οποία επικεντρώνεται η έκθεση είναι πλούσια σε αφηγήσεις που έχουν τις ρίζες τους στις πολυπολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές δυναμικές του κόσμου της Μεσογείου, των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια περιοχή που έχει διαμορφωθεί από κληρονομιές αυτοκρατοριών, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταποικιακούς αγώνες, πολέμους και εκτοπισμούς, αλλά και από διαχρονικές παραδόσεις φιλοξενίας, εμπορίου, καλλιτεχνικής κυκλοφορίας και πνευματικών/καλλιτεχνικών ανταλλαγών. Τα έργα τέχνης που παρουσιάζονται εδώ συνομιλούν με αυτές τις δυναμικές, ανιχνεύοντας τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία αντηχεί στο παρόν αλλά και το πώς η προσωπική μνήμη διασταυρώνεται με το συλλογικό τραύμα και την πολιτική πραγματικότητα.
Η έκθεση, όπως αναφέρει η Κατερίνα Γρέγου, προτείνει μια μετατόπιση από ένα κληρονομημένο δυτικό βλέμμα προς μια πιο εντοπισμένη, σχεσιακή οπτική, η οποία αναγνωρίζει την ενσωμάτωση της Ελλάδας σε μια σύνθετη, περιφερειακή οικολογία. Με αυτόν τον τρόπο, το EMΣT αναγνωρίζει τη Μεσόγειο, τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ευρύτερη Εγγύς Ανατολή όχι ως περιθωριακές ζώνες της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, αλλά ως γόνιμους χώρους καλλιτεχνικής παραγωγής, κριτικής σκέψης και πολιτισμικής καινοτομίας. «Η έκθεση South by Southeast δεν αποτελεί απλώς μια παρουσίαση πρόσφατων αποκτημάτων και δωρεών· είναι μια πρόταση για το πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε μια συλλογή με ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο στίγμα. Προσκαλεί τους επισκέπτες να επανεξετάσουν τη θέση της Ελλάδας -ιστορικά, γεωπολιτικά και πολιτισμικά- και να αναγνωρίσουν το δημιουργικό και κριτικό δυναμικό που προκύπτει από τον εναγκαλισμό του νοτιοανατολικού προσανατολισμού της χώρας ως πηγής έμπνευσης και ανανεωμένου κοσμοπολιτισμού» καταλήγει η Kατερίνα Γρέγου.
SPOTLIGHT: ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΠΠΑΣ
Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω – Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη – Όροφος 2
Με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του καλλιτέχνη και στο πλαίσιο της ανανέωσης της Συλλογής του, το ΕΜΣΤ παρουσιάζει ένα SPOTLIGHT στον Γιώργο Λάππα (1950-2016). Το έργο του Λάππα είχε καθοριστική επίδραση στην ανανέωση και εξέλιξη της γλυπτικής στην Ελλάδα. Μέσα από την ίδια την καλλιτεχνική πρακτική του όσο και μέσα από τον ρόλο του ως καθηγητή στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, συνέβαλε στην υπέρβαση των παραδοσιακών ορίων της ελληνικής γλυπτικής, μετατοπίζοντας την αντίληψη του είδους από την αναπαράσταση προς μια εννοιολογική πρακτική, στο πλαίσιο της οποίας η γλυπτική λειτουργούσε περισσότερο ως περιβάλλον παρά ως αντικείμενο.
Η έκθεση συγκεντρώνει έργα από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, καθώς και επιλεγμένους δανεισμούς από άλλα ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές, που εστιάζουν σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο της πρακτικής του (1996-2004) κατά την οποία ο καλλιτέχνης δημιούργησε μια σειρά από εμβληματικά έργα με τη χρήση ηλεκτρικού φωτός και φωτογραφικής μεμβράνης.
Με διαπολιτισμικές αναφορές που ξεκινούν από την αρχαία αιγυπτιακή τέχνη, την αρχαία Ελλάδα και τον πολιτισμό των Μάγια και φτάνουν μέχρι την ιστορία της τέχνης του 20ου αιώνα, τη σύγχρονη εικονογραφία αλλά και πολλές σημαντικές στιγμές της πρόσφατης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας, το έργο του Λάππα διερευνά και αρθρώνεται πάνω σε δίπολα όπως το προσωπικό και το συλλογικό, το ιδιωτικό και το δημόσιο, το έργο τέχνης και ο θεατής, το τοπικό και το παγκόσμιο, η Ανατολή και η Δύση.
Στο έργο του, ο καλλιτέχνης στοχάζεται την ανθρώπινη ύπαρξη και υποκειμενικότητα και εμβαθύνει στους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος αλληλεπιδρά και αναμετριέται με τον κόσμο και την κοινωνία. Σταδιακά, στην πρακτική του σημειώνεται μια μετάβαση από την ενασχόληση με την ανθρώπινη μορφή σε μια διερεύνηση του σύγχρονου υλικού βιομηχανικού πολιτισμού. Η έκθεση εστιάζει σε αυτή ακριβώς τη μετάβαση, φέρνοντας στο προσκήνιο μια σειρά έργων που αποτελούν τομή στην εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής γλυπτικής.
VOICES, 2025
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ – Συντονισμός: Σταμάτης Σχιζάκης – Aίθουσα προβολών, -1
Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου, ένα πολυμεσικό δοκίμιο που διερευνά την πρακτική της διαμεσότητας [αγγλ. channeling: της επικοινωνίας με μη-φυσικές οντότητες όπως πνεύματα νεκρών, αγγέλων κ.α., συνήθως μέσα από έναν ενδιάμεσο (medium)] και φανερώνει τις απρόσμενες συνδέσεις της με την εξέλιξη των τεχνολογιών επικοινωνίας και πληροφοριών, καθώς και την ιστορία των γυναικείων διεκδικήσεων.
Εκκινώντας από την Νέα Υόρκη του 1850 και την αντίληψη ότι είναι εφικτή η επικοινωνία με τις ψυχές των νεκρών, το VOICES ταξιδεύει στο χρόνο για να φτάσει στην ψηφιακή εποχή και το σύγχρονο κίνημα του New Age. Η κατακερματισμένη αφήγηση μετακινείται μπρος πίσω στην ιστορία, εστιάζοντας στις ζωές πνευματιστριών, των οποίων οι εμπειρίες και οι σχέσεις με τις οντότητες που διαμεσολαβούσαν συνθέτουν το κειμενικό σώμα του έργου. Μέσα από την τεχνική του ψηφιακού κολλάζ, δομείται μια ποιητική αφήγηση που συνδέει ετερόκλητα υλικά, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε μη-ψηφιακές χειρωνακτικές πρακτικές όπως το κέντημα, το κολλάζ και η δημιουργία λευκώματος.
Το VOICES συνδέει εμπειρίες που η καλλιτέχνιδα είχε ως παιδί, ενσωματώνει και συνεντεύξεις με τη γιαγιά της, η οποία είναι και η ίδια καλλιτέχνιδα, ενώ περιλαμβάνει και ένα φόρο τιμής στη Sailor Moon, μια από τις πιο αναγνωρίσιμες υπερηρωίδες ιαπωνικών κινουμένων σχεδίων (anime). Με φεμινιστική ματιά, το δοκίμιο δίνει έμφαση στη σημασία του φύλου στην πνευματιστική πρακτική της διαμεσότητας όπου το γυναικείο σώμα γίνεται αντιληπτό ως η απόλυτη συσκευή επικοινωνίας με τον κόσμο των πνευμάτων. Συνεπώς, το έργο λειτουργεί τόσο ως ιστορική έρευνα -χαρτογραφώντας ένα είδος πνευματικού οικογενειακού δέντρου- όσο και ως ποιητικός στοχασμός για το τι σημαίνει να κατέχει κανείς μια φωνή.
Λεζάντα φωτογραφίας: ‘Αποψη εγκατάστασης (αριστερά προς δεξιά)- Έργα της Μπίας Ντάβου, των Θοδωρή και Λήδας Παπακωνσταντίνου, του Απόστολου Γεωργίου και της Μαλβίνας Παναγιωτίδη, Συλλογή ΕΜΣΤ. Photo Credit: Πάρις Ταβιτιάν.
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
