Το πάγιο αίτημα της Ελλάδας για την οριστική επιστροφή και επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης βρέθηκε για ακόμη μια φορά στο επίκεντρο των εργασιών της 25ης Συνόδου της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης (ICPRCP).
Το ζήτημα, το οποίο αποτελεί σταθερό θέμα στην ατζέντα του οργάνου από το 1984, εξετάστηκε κατά τη σύνοδο που ολοκληρώθηκε σήμερα.
Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), η ελληνική αντιπροσωπεία κατέθεσε μια εμπεριστατωμένη παρουσίαση του ιστορικού της υπόθεσης, αναδεικνύοντας τη νομική και ηθική διάσταση του αιτήματος. Η επιχειρηματολογία της Αθήνας επικεντρώθηκε στα εξής σημεία:
Παράνομη απόκτηση: Η αφαίρεση των Γλυπτών από τον Λόρδο Έλγιν στερούνταν νομιμότητας, καθώς δεν υπήρξε ποτέ σχετικό σουλτανικό έγγραφο (φιρμάνι).
Φθορές και κακομεταχείριση: Υπογραμμίστηκαν οι ανεπανόρθωτες ζημιές που προκλήθηκαν τόσο κατά τη βίαιη απόσπαση των αριστουργημάτων του Φειδία όσο και από τις μετέπειτα λανθασμένες επεμβάσεις συντήρησης, ενώ καταγγέλθηκε η συνεχιζόμενη έλλειψη σεβασμού από την πλευρά του Βρετανικού Μουσείου.
Το αδιέξοδο του «δανεισμού»: Η ελληνική πλευρά ενημέρωσε την Επιτροπή για τις προσπάθειες επίλυσης βάσει των διεθνών συστάσεων, σημειώνοντας ότι η πρόοδος προσκρούει στην εμμονή του Λονδίνου να θέτει τον δανεισμό ως απαράβατη προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία.
Η βρετανική ελιγμοί και η παρέμβαση-κλειδί της Τουρκίας
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη της ελληνικής πλευράς για τις πρόσφατες νομοθετικές κινήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Συγκεκριμένα, καταγγέλθηκε ότι η βρετανική κυβέρνηση επιχείρησε παρακάμπτοντας το Κοινοβούλιο, να εξαιρέσει 16 εθνικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένου του Βρετανικού Μουσείου, από τα κεφάλαια 15 και 16 του Νόμου περί Ιδρυμάτων (Charities Act 2022). Η συγκεκριμένη νομοθεσία θα επέτρεπε στα μουσεία να επιστρέφουν εκθέματα για ηθικούς λόγους.
Από την πλευρά του, το Ηνωμένο Βασίλειο οχυρώθηκε πίσω από τις παραδοσιακές του θέσεις. Οι Βρετανοί εκπρόσωποι ισχυρίστηκαν ότι τα Γλυπτά αποκτήθηκαν νόμιμα, ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο απαγορεύει την επιστροφή τους και ότι η έκθεσή τους στο Λονδίνο διασφαλίζει την πρόσβαση σε εκατομμύρια επισκέπτες παγκοσμίως.
Ωστόσο, οι βρετανικοί ισχυρισμοί περί «νομιμότητας» κατέρρευσαν με την κατηγορηματική παρέμβαση της Τουρκίας. Η τουρκική αντιπροσωπεία ξεκαθάρισε ότι δεν υφίσταται κανένα οθωμανικό έγγραφο που να νομιμοποιεί τις ενέργειες του Έλγιν, καλώντας μάλιστα το Ηνωμένο Βασίλειο να σταματήσει να επικαλείται το ανύπαρκτο φιρμάνι στα διεθνή fora.
Καθολική διεθνής συμπαράσταση και ιστορική Σύσταση της UNESCO
Η ελληνική επιχειρηματολογία κέρδισε τη θερμή και ομόφωνη στήριξη της Επιτροπής.
Κράτη-Μέλη: Ιταλία, Κολομβία, Βραζιλία, Αζερμπαϊτζάν, Κίνα, Τσεχία, Αίγυπτος, Πολωνία, Γουατεμάλα, Μπουρκίνα Φάσο, Λιβύη, Ιράν και Ζάμπια τάχθηκαν ανοιχτά υπέρ της Ελλάδας.
Κράτη-Παρατηρητές: Κύπρος, Τουρκία, Μπαχρέιν, Νιγηρία, Λίβανος, Μεξικό και Μαυριτανία ένωσαν τις φωνές τους απαιτώντας την επανένωση των αρχιτεκτονικών μελών στην Αθήνα.
Η Σύσταση που υιοθέτησε τελικά η Διακυβερνητική Επιτροπή περιλαμβάνει μια ιστορική πρωτιά: για πρώτη φορά αναγνωρίζεται ρητά σε επίσημο κείμενο ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτότητας.
Παράλληλα, το τελικό κείμενο της UNESCO:
Εκφράζει έντονη ανησυχία για τη μακροχρόνια εκκρεμότητα του ζητήματος.
Καλεί τις δύο χώρες να εντείνουν τις προσπάθειές τους, συνυπολογίζοντας τις ιστορικές, νομικές, ηθικές και πολιτισμικές παραμέτρους.
Ζητά από τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO να μεσολαβήσει για τη διεξαγωγή των αναγκαίων διμερών συναντήσεων με στόχο μια κοινά αποδεκτή λύση.
Ορίζει την εκ νέου ένταξη του θέματος στην ημερήσια διάταξη της επόμενης (26ης) Συνόδου.
Η σύνθεση της ελληνικής αποστολής
Την εθνική γραμμή στην UNESCO υποστήριξε κλιμάκιο υψηλόβαθμων στελεχών, αποτελούμενο από τους:
Γεώργιο Διδασκάλου (Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού του ΥΠΠΟ)
Καθ. Νικόλαο Σταμπολίδη (Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Ακροπόλεως)
Βασιλική Παπαγεωργίου (Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών)
Άρτεμη Παπαθανασίου (Προϊσταμένη της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών)
Γεώργιο Κουμουτσάκο (Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO)
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
