Τα 18 χρόνια αδιάλειπτης, μα κυρίως ιδιαίτερα επιτυχημένης παρουσίας του, κλείνει φέτος το Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις / Literatura en Atenas), που πραγματοποιείται από 8-26 Ιουνίου σε Αθήνα, Θεσ/νικη και Λάρισα, Λευκάδα και Πάτρα, και αποτελεί μία μοναδική γέφυρα ανάμεσα στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό και την ιβηροαμερικανική λογοτεχνία. Σε τούτα τα 18 χρόνια, χάρις στο ΛΕΑ, μεγάλα ονόματα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας έχουν κοσμήσει με την παρουσία και τη φωνή τους την Αθήνα. Επιπλέον, χάρις στην αμέριστη συμπαράσταση των Πρεσβειών της Λατινικής Αμερικής, της Καραϊβικής, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, καθώς και τη σταθερή, δομική συνδιοργάνωση του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας, το ΛΕΑ αποτελεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς ακόμη και για τα ελληνικά γράμματα.
Αυτήν ακριβώς την εμβληματικότητα της διοργάνωσής του, τη σημασία της εμβέλειάς του χάρις και στις γόνιμες πολλαπλές μεταφράσεις της ιβηροαμερικανικής λογοτεχνίας και στη χώρα του, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο, η διευθύντρια και σταθερή εμψυχώτρια του ΛΕΑ Αδριάνα Μαρτίνες.
Ξεκινώντας το 2008, ως ένα προσωπικό στοίχημα για να αναδειχθούν οι κοινοί μύθοι και παραδόσεις που συνδέουν τους δύο πολιτισμούς, της Ελλάδας και του ευρύτερου ισπανόφωνου κόσμου, το ΛΕΑ αποτελεί σε ένα από τα σημαντικότερα και πλέον αναγνωρισμένα αμιγώς λογοτεχνικά φεστιβάλ στην Ελλάδα, όπως υπογραμμίζει η κα Μαρτίνες: «Φέτος κλείνουμε τα 18 μας χρόνια, οπότε θεωρώ ότι πλέον ενηλικιωνόμαστε! Η διοργάνωση του ΛΕΑ είναι πολύ περίπλοκη. Πρώτα απ’ όλα, επειδή απευθυνόμαστε σε εξαιρετικά αναγνωρισμένους, τόσο στον ιβηροαμερικανικό κόσμο όσο και εδώ στην Ελλάδα συγγραφείς και προσπαθούμε να συντονίσουμε τα πυκνά προγράμματά τους ώστε να είναι συμβατά με τις ημερομηνίες του Φεστιβάλ ΛΕΑ. Διαδικασία που απαιτεί προετοιμασία ενάμισι έτους. Επιπλέον, η ομάδα μας είναι πολύ μικρή, αλλά πιστεύω ότι ακριβώς εκεί κρύβεται και το μυστικό της επιτυχίας αυτού του φεστιβάλ: μια μικρή ομάδα, με βαθιά αγάπη για τον πολιτισμό και τη λογοτεχνία που δίνει πολλά περισσότερα απ’ όσο μπορεί ο καθένας προσωπικά. Κι αυτό, τελικά εισπράττει κι αναγνωρίζει το ελληνικό κοινό».
Όπως τονίζει η ίδια «το Φεστιβάλ ΛΕΑ δεν ξεκίνησε αρχικά ως λογοτεχνικό φεστιβάλ, αλλά ως ένα φεστιβάλ συνάντησης πολιτισμών. Κάτι που στήσαμε μαζί με τον αδελφό μου το 2008, με τίτλο “Συνάντηση Μύθων και Θρύλων”. Αλλά στην πορεία, αυτό το φεστιβάλ μεταμορφώθηκε σε ένα κορυφαίο λογοτεχνικό γεγονός. Πιστεύω ότι ήταν το πρώτο αμιγώς λογοτεχνικό φεστιβάλ στην Ελλάδα, καθώς προηγουμένως υπήρχαν μόνο γιορτές ή εκθέσεις βιβλίου, όχι όμως ένα διεθνές λογοτεχνικό φεστιβάλ. Στην πραγματικότητα, είναι το πρώτο και ίσως το μοναδικό ελληνο-ιβηροαμερικανικό φεστιβάλ στον κόσμο».
Η κα Μαρτίνες προσθέτει πως η πρωταρχική ιδέα του ΛΕΑ γεννήθηκε από μία επίσκεψή της στο Φεστιβάλ Hay στην Καρθαγένη των Ινδιών (Cartagena de Indias) — που μάλιστα, φέτος η διευθύντριά του φιλοξενείται στο ΛΕΑ. Όπως υπογραμμίζει, ευτυχής σύμπωση ήταν πως εκείνη την εποχή «οι πρεσβείες των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραβικής είχαν ως βασικό τους στόχο την προώθηση της μετάφρασης των Λατινοαμερικανών συγγραφέων στα ελληνικά. Μετά την επιτυχία της “Συνάντησης Μύθων και Θρύλων”, μου πρότειναν να διοργανώσουμε μια έκθεση βιβλίου στα ισπανικά. Αντί για έκθεση, τους πρότεινα να δημιουργήσουμε ένα λογοτεχνικό φεστιβάλ. Έτσι γεννήθηκε το ΛΕΑ». Σήμερα, υπογραμμίζει η κα Μαρτίνες, πλέον έχει προσχωρήσει «το Ινστιτούτο Θερβάντες, το οποίο έκτοτε αποτελεί τον κύριο και σταθερό συνεργάτη μας, όπως κι ο Δήμος Αθηναίων, που μολονότι η υποστήριξη του, ανάλογα με τις περιόδους, παρουσιάζει διακυμάνσεις, έχουμε μία σταθερή συνεργασία».
Αλλά το σημαντικό γεγονός είναι πως τις εκδηλώσεις του ΛΕΑ πλέον τι έχει αγκαλιάσει θερμά και το ελληνικό κοινό, καθώς όπως παρατηρεί η ίδια «τα τελευταία τέσσερα με πέντε χρόνια έχουμε δει μια πολύ σημαντική αύξηση του ελληνικού κοινού που παρακολουθεί το φεστιβάλ μας. Διατηρούμε, φυσικά, το σταθερό ιβηροαμερικανικό κοινό που ζει μόνιμα στην Ελλάδα, αλλά παράλληλα στοχεύουμε σε νέα ακροατήρια, σε νέους ανθρώπους, μέσα από διαφορετικές και πρωτότυπες δραστηριότητες. Θέλουμε να έρθουν και να ανακαλύψουν τη μαγεία της ανάγνωσης, γιατί έχω την αίσθηση ότι τελευταία, εξαιτίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, έχουμε ξεχάσει να διαβάζουμε».
Η επέκταση της φιλααναγνωσίας σε ακόμη μεγαλύτερα κοινά, ιδίως στους νέους αποτελεί και το μεγάλο στοίχημα για το Φεστιβάλ ΛΕΑ. «Πιστεύω ότι το να διαβάσει κανείς ένα βιβλίο στις μέρες μας, στην παρούσα φάση της ζωής και του πολιτισμού μας, αποτελεί μια σχεδόν επαναστατική πράξη. Το να καθίσεις να διαβάσεις ένα ολόκληρο βιβλίο απαιτεί μια βαθιά συγκέντρωση, την οποία δυστυχώς έχουμε χάσει. Απαιτεί, επίσης, την ενεργοποίηση της δημιουργικής φαντασίας· μέσα από το βιβλίο επιτρέπεις στον εγκέφαλό σου να πλάσει κάτι που δεν το βλέπει έτοιμο, κάτι που δεν είναι εκεί να πάλλεται μπροστά στα μάτια σου, όπως συμβαίνει με τα social media. Θεωρώ ότι αυτή είναι μια ανάγκη που έχουν τόσο οι νέοι όσο και η δική μας γενιά. Γι’ αυτό, άλλωστε, το φεστιβάλ έχει αγαπηθεί τόσο πολύ από τους Έλληνες», υπογραμμίζει η κα Μαρτίνες.
Το μεγάλο ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού για το ΛΕΑ αντικατοπτρίζει την αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στην επιτυχία της ισπανόφωνης λογοτεχνίας στη χώρα μας, στην οποία ακριβώς συμβάλλει κι από την άλλη πλευρά, η διοργάνωση αυτού του ιδιαίτερου Φεστιβάλ. «Έχουμε προσπαθήσει να βρούμε έναν όρο (Ιβηροαμερικανική λογοτεχνία) που να συγκεντρώνει μέσα του όλες τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και την Ιβηρική Χερσόνησο (Ισπανία και Πορτογαλία). Η Λατινική Αμερική έχει βιώσει μια ιστορία γεμάτη από κατακτητές, δικτατορίες και επαναστάσεις, στοιχεία που αποτυπώνονται ανάγλυφα στα έργα των συγγραφέων μας. Η Ισπανία έχει ζήσει μια άλλη ιστορία, η οποία επίσης αντανακλάται στην ισπανική λογοτεχνία, και το ίδιο συμβαίνει με την Πορτογαλία. Πιστεύω ότι αυτή η μίξη ιστοριών, πραγματικότητας και μυθοπλασίας βρίσκει αντίκρισμα και στην ιστορική εμπειρία ενός Έλληνα. Όταν καθρεφτίζεσαι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο σε αυτή τη λογοτεχνία, δένεσαι περισσότερο μαζί της και επιλέγεις να διαβάσεις περισσότερο. Επιπλέον, τον τελευταίο καιρό παρατηρούμε ένα πραγματικό boom γυναικών συγγραφέων, κάτι που είναι απολύτως υπέροχο». Αυτές τις φωνές, αλλά και άλλους, διάσημους άνδρες συναδέλφους τους, όπως ο οι πολυβραβευμένοι Δαβίδ Ούκλες με ένα βιβλίο για τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο που έχει συζητηθεί, Μανουέλ Βίλας, Οράσιο Καστεγιάνος Μόγιαμ, Ροδρίγο Ρέι Ρόσα ή ο διάσημος Λεονάρδο Παδούρα–που όπως τονίζει η ίδια «στον οποίο θα έπρεπε πλέον να δώσουμε την ελληνική υπηκοότητα, τόσες φορές που μας έχει τιμήσει!» μπορεί κανείς να ανακαλύψει στην ιστοσελίδα του ΛΕΑ https://lea-festival.com.
Όπως τονίζει η κα Μαρτίνες, το φεστιφάλ φέτος δίνει μεγάλη έμφαση «στους σκιτσογράφους/γελοιογράφους, καθώς διοργανώνουμε δύο πολύ σημαντικές εκθέσεις και τον διαγωνισμό γελοιογραφίας που πραγματοποιούμε για τα αφιερώματα στον μεγάλο λογοτέχνη Χόρχε Λουΐς Μπόρχες με τη συμμετοχή Ελλήνων μεταφραστών του (Αχιλλέας Κυριακίδης, Δ.Καλοκύρης, Γιάννης Δούκας) κι έκθεση αφιέρωμα στον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες (Gabriel García Márquez), συνδυάζοντας και ανέκδοτα κείμενα του «Γκάμπο», με το έργο τριών Κολομβιανών καλλιτεχνών: της Χούλια Γερέρο , του Όμαρ Φιγκερόα Τούρσιος, και Ιβάν Ονάτρα, δίνοντάς την την ευκαιρία να γνωρίσουμε πολλές και διαφορετικές οπτικές γωνίες αυτών των καλλιτεχνών για τον σπουδαίο Κολομβιανό συγγραφέα.
Σημαντική θέση στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ έχουν κι οι μεταφραστές: «Εάν δεν είχαμε τους μεταφραστές, δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε φεστιβάλ σε κανένα μέρος του κόσμου. Πιστεύω ότι οι πραγματικές, οι αληθινές λογοτεχνικές γέφυρες του κόσμου είναι οι μεταφραστές. Και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να επιτρέψουμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) να τους πάρει τη θέση, γιατί το αποτέλεσμα δεν είναι και δεν θα είναι ποτέ το ίδιο», τονίζει η κα Μαρτίνες, εξηγώντας για τα πέντε εργαστήρια μετάφρασης ( από ισπανικά σε ελληνικά, ελληνικά σε ισπανικά και για πρώτη φορά καταλανικά, την αστική φωτογραφία και τη λογοτεχνία ως δημιουργία ενός προσωπικού έργου) που θα λειτουργήσουν στη διάρκεια του ΛΕΑ.
Σημαντική φετινή καινοτομία είναι η ενασχόληση με το έργο του γνωστού Πορτορικάνου τραγουδοποιού Μπαντ Μπάνι (Bad Bunny), που έχει προκαλέσει ένα παγκόσμιο φαινόμενο: «Η επιτυχία του έχει βοηθήσει πολύ όσους από εμάς υπερασπιζόμαστε την ισπανική γλώσσα -και ιδιαίτερα τη λατινοαμερικανική εκδοχή της-ώστε να μιλιέται και να γίνεται σεβαστή παντού, ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου προκαλεί αίσθηση. Αποδεικνύεται, λοιπόν, ότι πίσω από το τελευταίο του άλμπουμ κρύβεται μια ολόκληρη επιστημονική έρευνα και μια εξαιρετικά σημαντική καταγραφή της ιστορίας του Πουέρτο Ρίκο. Η Νατάλια Ολιβέρα (Natalia Olivera) έρχεται απευθείας από το Πουέρτο Ρίκο για να μας αφηγηθεί αυτή τη διαδικασία: πώς οι ερευνητές βοήθησαν τον Bad Bunny να δημιουργήσει αυτό το άλμπουμ», τονίζει η κα Μαρτίνες.
Παράλληλα, η ίδια αναφέρεται σε άλλη μία καινοτομία που σχετίζεται με τις προετοιμασίες της Ισπανίας να τιμήσει το 2027, την επέτειο της «Γενιάς του ’27» που έχει επηρεάσει βαθιά (με τους Λόρκα, Αλμπέρτι κ.λπ.), ακόμη και την ελληνική λογοτεχνική και ποιητική σκηνή (ακόμη και τον Ελύτη). Όμως, φέτος, θα δωθεί έμφαση στις «συχνά αποσιωπημένες σπουδαίες γυναίκες συγγραφείς της ίδιας περιόδου (τις λεγόμενες Las Sinsombrero)» με τρεις μεγάλες δραστηριότητες αφιερωμένες σε αυτές τις γυναίκες, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού της Ισπανίας. Ιδιαίτερα, η ποιητική βραδιά βασισμένη σε μια ανθολογία γυναικών ποιητριών της «Γενιάς του ’27», την οποία επιμελήθηκε η συγγραφέας Πέπα Μέρλο και μεταφράζεται αυτή τη στιγμή στα ελληνικά και μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη σημασία της προώθησης της ανάγνωσης με τη διευθύντρια του Γενικού Διευθυντηρίου Βιβλίου και Προώθησης της Ανάγνωσης του Υπουργείου Πολιτισμού της Ισπανίας, τη Μαρία Χοσέ Γκάλβις.
Όπως τονίζει, καταλήγοντας η κα Μαρτίνες, κατά κύριο λόγο στο ΛΕΑ «συζητάμε για τον ρόλο των ίδιων των φεστιβάλ. Πολλοί πιστεύουν ότι ένα φεστιβάλ υπάρχει απλώς για να το υποστηρίζουμε πολιτιστικά, αλλά αποδεικνύεται ότι ένα φεστιβάλ ενισχύει σημαντικά την τοπική οικονομία και στηρίζει μια ολόκληρη βιομηχανία, η οποία θα έπρεπε να τυγχάνει πολύ μεγαλύτερης αρωγής».
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
