Ο βόμβος του ισραηλινού drone ήταν αδιάκοπος εκείνη την ημέρα. Κάθε φορά που ο Αχμάντ Τούρμους κοίταζε ψηλά, το μηχάνημα φαινόταν να κάνει κύκλους ακριβώς από πάνω του, σαν υπομονετικό αρπακτικό που περιμένει την κατάλληλη στιγμή.
Έτσι, όταν χτύπησε το τηλέφωνο εκείνο το απόγευμα της 15ης του Φεβρουαρίου, ενώ επισκεπτόταν την οικογένειά του, ο Τούρμους δεν εξεπλάγη ιδιαίτερα που στην άλλη άκρη ακούστηκε μία φωνή Ισραηλινού στρατιωτικού αξιωματικού να μιλά αραβικά με χαρακτηριστική προφορά. Αυτό που τον άφησε άναυδο ήταν η ερώτηση:
«Αχμάντ, θέλεις να πεθάνεις με τους γύρω σου ή μόνος;»
Ο Τούρμους, σύμφωνα με μέλη της οικογένειάς του που έδωσαν συνέντευξη, απάντησε με μία μόνο λέξη πριν κλείσει το τηλέφωνο: «Μόνος».
Η στοχοποίησή του (την οποία έχει παραδεχτεί το ισραηλινό κράτος,) αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός πολέμου πληροφοριών στον οποίο ο ισραηλινός στρατός κυριαρχεί και η Χεζμπολάχ, προς το παρόν, δεν φαίνεται να έχει αποτελεσματική απάντηση.
Από τις εντυπωσιακές επιθέσεις με τους βομβητές τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν το Ισραήλ πυροδότησε εξ αποστάσεως εκρηκτικά κρυμμένα στις συσκευές που έφεραν μέλη της οργάνωσης, έχουν χτυπηθεί μαχητές, προσωπικό υποστήριξης, διοικητές πεδίου, αρχηγοί επιτελείων, ακόμη και ο γενικός γραμματέας της οργάνωσης.
Όλοι τους εντοπίστηκαν μέσω ενός συστήματος στόχευσης που τροφοδοτείται από τεχνητή νοημοσύνη.
Το σύστημα αυτό συνδυάζει δεδομένα από smartphones, κάμερες ασφαλείας και κυκλοφορίας, σήματα Wi-Fi, drones, κυβερνητικές βάσεις δεδομένων και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το αποτέλεσμα είναι μια σχεδόν πανοπτική ικανότητα παρακολούθησης κάθε κίνησης των στελεχών της Χεζμπολάχ.
Ο στόχος
Ο Τούρμους, 62 ετών, υπηρετούσε ως σύνδεσμος μεταξύ της Χεζμπολάχ και των κατοίκων της Ταλουσά, ενός μικρού χωριού που απέχει λιγότερο από πέντε χιλιόμετρα από τα ισραηλινά σύνορα, το οποίο είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης κατά τη διάρκεια της ισραηλινής εκστρατείας του 2024.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της 15μηνης εκεχειρίας που ακολούθησε, αφιέρωσε τον χρόνο του στον συντονισμό συνεργείων επισκευής και πολιτικής προστασίας, προκειμένου να αποκαταστήσει τη ζωή στο χωριό, ακόμη και ενώ οι ισραηλινές επιδρομές συνεχίζονταν στον νότιο Λίβανο.
Η οικογένειά του τον περιέγραψε ως πρώην μαχητή που, σε μεγαλύτερη ηλικία, είχε αναλάβει διοικητικό ρόλο. Το Ισραήλ δήλωσε ότι εργαζόταν σε «στρατιωτικά και οικονομικά ζητήματα για την αποκατάσταση της τρομοκρατικής υποδομής της Χεζμπολάχ».
Όποιος κι αν ήταν ο ακριβής ρόλος του, ο Τούρμους είχε ήδη παγιδευτεί στην αλυσίδα στοχοποίησης του Ισραήλ, το τελικό στάδιο μιας διαδικασίας συλλογής πληροφοριών που ξεκίνησε χρόνια πριν.
Πώς λειτουργεί το σύστημα
Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους ο Τούρμους θα μπορούσε να έχει μπει στο στόχαστρο. Κανένας από αυτούς δεν αποτελεί από μόνος του αποφασιστικό στοιχείο, όμως κάθε ένας πιθανώς τροφοδοτούσε τον αλγόριθμο που τελικά αποφάσισε την εκτέλεσή του.
Πρώτον, ζούσε στην Ταλουσά, χωριό με σιιτική πλειοψηφία και φιλική στάση απέναντι στη Χεζμπολάχ, γεγονός που σημαίνει ότι οι κινήσεις του βρίσκονταν συνεχώς υπό ισραηλινή παρακολούθηση όπως και ολόκληρο το χωριό μέσω drones.
Σύμφωνα με έναν ειδικό τεχνητής νοημοσύνης που συνεργάστηκε με αμυντικές εταιρείες και στη συνέχεια εξέφρασε δημοσίως τις ανησυχίες του για τη χρήση τέτοιων συστημάτων στη Γάζα, οι κάμερες των drones είχαν καταγράψει το πρόσωπό του, το αυτοκίνητό του και το σπίτι του.
Επιπλέον, τα drones ενδέχεται να χρησιμοποίησαν προσομοιωτές σταθμών βάσης κινητής τηλεφωνίας γνωστούς ως «stingrays», για να ξεγελάσουν το smartphone του ώστε να συνδεθεί, παρέχοντας πρόσβαση στα δεδομένα και τις κινήσεις του σε πραγματικό χρόνο.
Ακόμα κι αν άλλαζε κάρτες SIM, αυτό δεν θα άλλαζε την κατάσταση, επεσήμανε ο ειδικός, στοο οποίος ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος προκειμένου για να μπορέσει να μιλήσει ανοιχτά.
«Πρόκειται για έναν τεράστιο αγωγό δεδομένων: μεταδεδομένα τηλεφώνου, σήματα τοποθεσίας, εναλλαγές καρτών SIM, χρήση εφαρμογών, συμπεριφορά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μερικές φορές ακόμη και τραπεζικές συναλλαγές ή δεδομένα αναγνώρισης προσώπου», δήλωσε. «Πολλά από τα δεδομένα αντλούνται από εμπορικές πλατφόρμες, δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, συνεργαζόμενες υπηρεσίες πληροφοριών ή πράκτορες επί τόπου».
Μόλις συλλεχθούν, πλατφόρμες όπως το Maven της Palantir, εταιρείας που συνεργάζεται επίσημα με τον ισραηλινό στρατό (και γνωστής στην Ελλάδα από την υπόθεση των υποκλοπών μέσω του Predator) τυποποιούν, επισημαίνουν και βαθμολογούν όλα τα δεδομένα, συνδέοντάς τα με ταυτότητες σε όλες τις συσκευές και τους λογαριασμούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη στη συνέχεια κατασκευάζει ένα χρονολόγιο δραστηριοτήτων και χαρτογραφεί το δίκτυο σχέσεων κάθε ατόμου.
Εκεί θα μπορούσε να επισημανθεί ο Τούρμους: ένας από τους γιους του ήταν μαχητής της Χεζμπολάχ που σκοτώθηκε στις αρχές του 2024, ενώ ένας άλλος τραυματίστηκε στις επιθέσεις με τους βομβητές.
Δεκαετίες διείσδυσης
Η παρακολούθηση του Τούρμους διευκολύνθηκε από τη βαθιά και σωρευτική διείσδυση των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών στον Λίβανο, σύμφωνα με τον απόστρατο στρατηγό Μουνίρ Σεχαντέχ, πρώην συντονιστή της λιβανικής κυβέρνησης στην ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ.
Μεγάλο μέρος της ψηφιακής υποδομής της χώρας, συμπεριλαμβανομένων βάσεων δεδομένων με στοιχεία συνδρομητών κινητής τηλεφωνίας και αδειών κυκλοφορίας οχημάτων, ήταν προσβάσιμο στους Ισραηλινούς εδώ και δύο δεκαετίες.
Επίσης, σύμφωνα με τον ίδιο, κατάφεραν να παραβιάσουν και το επίγειο δίκτυο επικοινωνιών της Χεζμπολάχ. Η εμπλοκή της οργάνωσης στον συριακό εμφύλιο πόλεμο από το 2011 έως το 2024 έθεσε περαιτέρω σε κίνδυνο την ασφάλειά της.
«Αυτοί οι παράγοντες επέτρεψαν στο Ισραήλ να κατασκευάσει μια ακριβή τράπεζα στόχων που περιλαμβάνει τόσο διοικητές πεδίου όσο και υψηλόβαθμα ηγετικά στελέχη», δήλωσε ο Σεχαντέχ.
Η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει σε αυτό το στάδιο. Αναλύοντας ταχύτατα τεραμπάιτ δεδομένων, ανιχνεύει μοτίβα, τα συγκρίνει με κινήσεις γνωστών απειλών και εντοπίζει αποκλίσεις από την καθημερινή ρουτίνα ενός ατόμου. Το αποτέλεσμα συνθέτει αυτό που αποκαλείται «προφίλ απειλής».
«Το σύστημα εκτελεί αυτή τη διαδικασία σε δευτερόλεπτα, ενώ στο παρελθόν εκατοντάδες αναλυτές θα χρειάζονταν εβδομάδες», δήλωσε ο επικεφαλής του Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης του ισραηλινού στρατού, γνωστός μόνο ως Συνταγματάρχης Γιοάβ, σε άρθρο που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2023.
Οι κίνδυνοι: Ψευδώς θετικά και ψευδαίσθηση βεβαιότητας
Ωστόσο, η ίδια η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα του συστήματος εγείρει σοβαρές ανησυχίες.
«Αυτά τα συστήματα χρησιμοποιούν δεδομένα, όχι λογική, για να κρίνουν αν κάποιος είναι επικίνδυνος. Αν οι πληροφορίες είναι λανθασμένες, επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη, αλλά γρηγορότερα και με μεγαλύτερη σιγουριά», είπε ο ειδικός της ΤΝ. «Δημιουργείται μια ψευδαίσθηση βεβαιότητας, που είναι επικίνδυνη γιατί μετατρέπει τη στατιστική συσχέτιση σε δράση χωρίς πλαίσιο. Πώς ξέρει το σύστημα ποιος είναι ποιος; Και όταν επισημάνει κάποιον, είναι ανθρώπινη κρίση ή απλώς ένας αλγόριθμος που ενεργοποιεί έναν διακόπτη;»
Ο Βάσγι Μπαντάλιτς, καθηγητής εγκληματολογίας στη Σλοβενία και συγγραφέας ερευνητικής εργασίας του 2023 για τη στόχευση βάσει μεγάλου όγκου δεδομένων, επισημαίνει τον κίνδυνο των ψευδώς θετικών: «Συγγενείς ή άτομα που ασχολούνται με προπαγάνδα ή οικονομικά δεν είναι μαχητές, αλλά το σύστημα τους αναγνωρίζει ως τέτοιους επειδή εμφανίζουν παρόμοια πρότυπα επικοινωνίας. Πού τοποθετείται το όριο που χωρίζει τους μαχητές από τους πολίτες;»
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη μηχανικής μάθησης για τον εντοπισμό στόχων δεν είναι κάτι καινούργιο.
Κατά τον πόλεμο στο Ιράκ, ο αμερικανικός στρατός επεξεργαζόταν μεταδεδομένα τηλεφώνων για τον εντοπισμό ύποπτης δραστηριότητας.
Η NSA ανέπτυξε το πρόγραμμα SKYNET για τον εντοπισμό αγγελιαφόρων της Αλ Κάιντα στο Αφγανιστάν, ενώ μέχρι το 2019 η εταιρείες Amazon και Microsoft είχαν αναπτύξει επαρκή υπολογιστική ισχύ για πολύπλοκα σενάρια πρόβλεψης.
Στο Αφγανιστάν, το σύστημα Raven Sentry, εκπαιδευμένο με δεκαετίες δεδομένων ανταρτοπόλεμου, έφτασε σε ποσοστό επιτυχίας 70%, συγκρίσιμο με εκείνο των ανθρώπινων αναλυτών.
Η Χεζμπολάχ προσαρμόζεται
Παρά τις επιτυχίες του Ισραήλ, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Χεζμπολάχ αρχίζει να προσαρμόζεται. Μετά την επανέναρξη των εχθροπραξιών, που ξεκίνησαν μετά από επίθεση της οργάνωσης σε απάντηση της δολοφονίας του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και τις επανειλημμένες παραβιάσεις της εκεχειρίας του 2024, η Χεζμπολάχ επέστρεψε στις αρχές του κλασικού ανταρτοπόλεμου: μικρότερες μονάδες, αποκεντρωμένη δομή και ασφαλέστερες, έστω και λιγότερο σύγχρονες μορφές επικοινωνίας, σύμφωνα με τον Σεχαντέχ.
Οι τελευταίες στιγμές
Ποια συγκεκριμένη ενέργεια ενεργοποίησε τον αλγόριθμο και μετέφερε τον Τούρμους από την κατηγορία της παρακολούθησης στη «λίστα εξόντωσης» παραμένει άγνωστο.
Ο ίδιος δεν είχε καν μπει στον κόπο να αλλάξει τηλέφωνο: «Οι Ισραηλινοί με ξέρουν ήδη, οπότε τι σημασία έχει;» έλεγε.
Στις 15 Φεβρουαρίου, μία ημέρα πριν από τον θάνατό του, απενεργοποίησε το smartphone του και το άφησε στο σπίτι πριν μεταβεί σε δημοτική συνέλευση σε γειτονικό χωριό.
Το τηλεφώνημα από τους Ισραηλινούς ήρθε λίγο αφότου επέστρεψε στην Ταλουσά και άνοιξε ξανά το κινητό του.
Όταν έκλεισε το τηλέφωνο, η έκφρασή του άλλαξε. Είπε στην οικογένειά του ότι τον κυνηγούσαν και τους ζήτησε να φύγουν από το σπίτι και να τον αφήσουν να πεθάνει μόνος. Εκείνοι τον παρακάλεσαν να δραπετεύσει, να μεταμφιεστεί. Αρνήθηκε.
«Με ξέρουν. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα», είπε. Πέρασε δίπλα από τη σύζυγό του χωρίς να της μιλήσει σκόπιμα, όπως είπαν μέλη της οικογένειας, για να μην προσπαθήσει να τον σταματήσει.
Μπήκε στο αυτοκίνητό του, το έβαλε μπρος και έφυγε. Σε λιγότερο από τριάντα δευτερόλεπτα αργότερα, δύο πύραυλοι έπεσαν πάνω στο όχημα του Αχμάντ Τούρμους σκοτώνοντάς τον.
Πηγή: Los Angeles Times
